ANC (Active Noise Cancellation) là công nghệ chống ồn chủ động trên tai nghe: micro thu tiếng ồn xung quanh, chip xử lý tạo ra sóng âm ngược pha rồi phát qua loa tai nghe để triệt tiêu tiếng ồn trước khi tới màng nhĩ. ANC mạnh nhất với tiếng ồn trầm, đều và liên tục như động cơ, quạt, điều hòa.
Điểm chính
- Phép đo trên một tai nghe thử nghiệm cho thấy cấu trúc hybrid giảm hơn 20 dB ở 100-400 Hz nhưng chỉ còn 5-15 dB ở 500-800 Hz.
- Con số “dB” hãng công bố không cho biết đo ở tần số nào, nên không thể so thẳng giữa hai mẫu tai nghe.
- Tiếng người nói và tiếng gió là hai trường hợp ANC khó xử lý, nên Gemini II bổ sung Active Wind Reduction và micro định hướng cho cuộc gọi.
Đọc nhanh thuật ngữ
| ANC | Chống ồn chủ động: tai nghe tự phát âm thanh ngược để triệt tiêu tiếng ồn. |
| dB (decibel) | Đơn vị đo độ to; giảm 20 dB nghĩa là tiếng nhỏ đi rất nhiều. |
| Hz (hertz) | Đơn vị đo tần số: số Hz thấp là tiếng trầm, số Hz cao là tiếng bổng. |
| Pha, ngược pha | Vị trí của sóng âm trong một chu kỳ; ngược pha là sóng đối nghịch với sóng gốc. |
| DSP | Chip xử lý tín hiệu số, tính ra sóng ngược pha. |
| Transparency | Chế độ cho tiếng bên ngoài lọt vào tai thay vì chặn. |
| True wireless, over-ear | True wireless là hai nút tai rời nhau không dây; over-ear là tai nghe chụp trùm kín tai. |
| ENC | Lọc ồn cho micro khi gọi điện, khác với ANC lọc ồn cho tai người nghe. |
Sóng ngược pha triệt tiêu tiếng ồn bằng cách nào?
| Bước | Chuyện gì xảy ra |
|---|---|
| 1. Micro thu ồn | Bắt tiếng ồn môi trường, ví dụ tiếng động cơ. |
| 2. Chip đảo pha | DSP tính ra tín hiệu ngược pha 180 độ với tiếng ồn. |
| 3. Loa phát ngược pha | Driver phát sóng triệt tiêu cùng với nhạc đang nghe. |
| 4. Tai nghe thấy ít ồn hơn | Hai sóng giao thoa triệt tiêu trong ống tai. |
Hai sóng âm cùng tần số, cùng biên độ nhưng lệch pha 180 độ sẽ cộng vào nhau và cho ra gần như im lặng, hiện tượng này gọi là giao thoa triệt tiêu. Theo Wikipedia, sóng triệt tiêu do loa phát ra có “pha đảo ngược” so với sóng ồn ban đầu. Tai nghe ANC làm việc đó liên tục theo thời gian thực, bằng mạch analog hoặc bộ xử lý tín hiệu số (DSP) kèm thuật toán thích ứng.
Ý tưởng có từ lâu: Paul Lueg được cấp bằng sáng chế triệt tiêu âm bằng sóng đảo pha năm 1936, mẫu chụp tai chạy được xuất hiện năm 1957 và giảm tối đa khoảng 20 dB trong dải 50-500 Hz. Mạch này chạy bằng pin nên ANC luôn có giá điện năng.
Feedforward, feedback và hybrid khác nhau ở đâu?
Ba kiểu này khác nhau ở vị trí đặt micro. Feedforward đặt micro ngoài vỏ tai nghe, bắt ồn trước khi vào tai. Feedback đặt micro bên trong, sát màng loa, nghe phần ồn còn lọt vào để hiệu chỉnh. Hybrid dùng cả hai, thường có ở tai nghe tầm trung trở lên.
| Kiểu ANC | Vị trí micro | Đường đi của tín hiệu | Điểm mạnh | Điểm yếu |
|---|---|---|---|---|
| Feedforward | Ngoài vỏ tai nghe | Từ micro ngoài qua chip tới loa, nên phản ứng nhanh, nhạy với hướng ồn và gió | Phản ứng nhanh, bắt ồn trước khi vào tai | Nhạy hướng ồn, hứng gió trực tiếp |
| Feedback | Trong, gần màng loa | Đi vòng từ loa tới micro trong rồi mới về chip và loa, nên đo đúng thứ tai nghe thấy | Đo đúng âm thanh tại tai | Dễ mất ổn định, cần đeo kín |
| Hybrid | Cả trong lẫn ngoài | Kết hợp micro ngoài lẫn micro trong, cộng ưu điểm của hai kiểu | Hiệu năng tổng thể cao nhất trong thử nghiệm ICSV 2016 | Tốn pin, chi phí cao |
Nghiên cứu tại hội nghị ICSV 2016 so ba cấu trúc trên cùng một tai nghe trong phòng không phản xạ: feedforward tốt hơn feedback nhưng phụ thuộc mạnh vào hướng nguồn ồn, hybrid giảm bớt sự phụ thuộc đó và có hiệu năng tổng thể tốt nhất. Đây là kết quả của một mẫu thử, không áp cho mọi sản phẩm.
Vì sao ANC chỉ giỏi với tiếng ồn tần số thấp?
Sóng trầm có bước sóng dài, thay đổi chậm nên chip kịp tính và phát sóng ngược pha chính xác. Sóng cao biến đổi nhanh nên sai lệch pha nhỏ nhất cũng làm sóng ngược pha mất tác dụng. Wikipedia ghi rõ ANC phù hợp nhất với tần số thấp, còn âm trên khoảng 1.000 Hz trong không gian ba chiều có xu hướng triệt tiêu và cộng hưởng khó đoán từ nhiều hướng.
Số đo của nghiên cứu ICSV 2016 minh họa đúng điều này, với cấu trúc hybrid dùng tham số tối ưu:
| Dải tần | Mức giảm ồn |
|---|---|
| 100-400 Hz | Hơn 20 dB |
| 500-800 Hz | 5-15 dB |
Phần tần số cao còn lại được xử lý bằng thứ khác: vật liệu cách âm thụ động của đệm tai hoặc nút tai.
Hệ quả thực tế: tiếng ồn trầm, đều bị nén rõ, còn tiếng ồn cao hoặc đột ngột chỉ giảm ít. Hệ thống cần thời gian để bắt kịp tín hiệu mới.
Phân loại theo tính chất tiếng ồn cũng cho kết quả tương tự (dựa trên mô tả của Wikipedia về hiệu quả của chống ồn chủ động theo dải tần và tính chất tiếng ồn):
| Tính chất tiếng ồn | Ví dụ | ANC xử lý |
|---|---|---|
| Trầm, liên tục, đều | Điều hòa, quạt, động cơ | Tốt nhất |
| Tuần hoàn, lặp theo chu kỳ | Động cơ, cánh quạt trực thăng | Dễ hơn tiếng ồn ngẫu nhiên |
| Cao hoặc đột ngột | Tiếng người nói, bát đĩa va nhau, còi xe | Giảm ít, chủ yếu nhờ cách âm thụ động |
ANC chủ động hay cách âm thụ động: cái nào đáng tiền hơn?
Hai cách bổ trợ nhau. Theo Wikipedia, vật liệu thụ động càng hiệu quả ở tần số cao, còn ANC phát huy ở dải thấp. Tai nghe tốt vì vậy vừa đeo kín để cách âm thụ động xử lý phần cao, vừa có ANC xử lý phần trầm.
| Cách chống ồn | Lo dải nào |
|---|---|
| ANC chủ động | Dải trầm, dưới khoảng 1.000 Hz |
| Cách âm thụ động (đệm tai hoặc nút tai kín) | Dải cao |
Đeo lỏng hoặc sai cỡ nút tai thì ANC làm việc kém hẳn, dù thông số trên giấy rất cao. Điểm đổi chác nằm ở chất âm và pin. Mạch ANC có thể thêm một chút nhiễu nền tần số cao và tiêu hao pin, một số mẫu không hoạt động như tai nghe thường khi hết pin. Người mới dùng còn có thể thấy áp lực trong tai: Wikipedia giải thích tai quen cảm nhận thành phần trầm, nên thiếu nó thì não hiểu thành chênh lệch áp suất trong và ngoài tai.
Chế độ trong suốt và ANC thích ứng dùng khi nào?
Chế độ trong suốt (Transparency) làm điều ngược với ANC: cố ý cho âm thanh bên ngoài đi qua micro vào tai, để nghe thông báo ở sân bay hoặc tiếng xe khi qua đường. ANC thích ứng (Adaptive) tự tăng giảm mức chống ồn theo môi trường thay vì giữ một mức cố định. Cả hai là thao tác phần mềm trên cùng bộ micro. Như vậy có ba chế độ:
| Chế độ | Làm gì |
|---|---|
| ANC | Chặn ồn tối đa |
| ANC thích ứng | Tự đổi mức theo môi trường |
| Transparency | Cho tiếng bên ngoài vào tai |
Gió là trường hợp riêng. Micro đặt ngoài hứng gió trực tiếp, nên gió thổi qua lưới micro biến thành tiếng rào rào mà chip đảo pha không xử lý được. Đây là lý do Devialet bổ sung Active Wind Reduction (AWR) bên cạnh ANC trên Gemini II.
Thông số ANC trên Devialet Gemini II và Beoplay H95
Trang sản phẩm Devialet Gemini II ghi đây là tai nghe true wireless có ANC thích ứng, chống ồn chủ động tối đa 40 dB kèm Active Wind Reduction, micro ngoài và trong, và thuật toán Internal Delay Compensation (IDC) để bù trễ vòng xử lý nhằm tăng hiệu quả ở dải cao. Chạm giữ trên tai nghe để chuyển giữa ANC thích ứng và Transparency. Hãng không nêu mức 40 dB đo ở tần số nào.

Dòng tai nghe B&O đi theo hướng khác về hình dáng. Beoplay H95 là tai nghe chụp tai (over-ear) với 6 micro MEMS dùng cho đàm thoại và chống ồn, ANC thích ứng có 5 mức chỉnh bằng vòng xoay, kèm chế độ Transparency. Hai mẫu cho thấy hai cách tiếp cận cùng một công nghệ.

| Tiêu chí | Devialet Gemini II | Beoplay H95 |
|---|---|---|
| Kiểu tai nghe | True wireless, nút tai | Chụp tai (over-ear), không dây |
| Chống ồn | ANC thích ứng, tối đa 40 dB, kèm AWR | ANC thích ứng, 5 mức chỉnh bằng vòng xoay |
| Micro | Micro ngoài và trong | 6 micro MEMS cho đàm thoại và chống ồn |
| Chế độ nghe môi trường | Transparency | Transparency |
| Pin | 5 giờ/lần sạc tai nghe, tối đa 22 giờ kể cả hộp sạc | Tới 38 giờ có ANC, tới 50 giờ không ANC |
| Mức giảm ồn theo dB | Có công bố (tối đa 40 dB) | Trang sản phẩm không ghi |
Cột pin của H95 có một chi tiết đáng đọc: chênh 12 giờ giữa bật và tắt ANC (38 giờ so với 50 giờ) là chi phí điện năng cụ thể của chống ồn chủ động. Về cảm nhận dùng thực tế, xem bài đánh giá Gemini II chống ồn.
Cách thử tai nghe ANC trước khi mua
Thông số dB chỉ là điểm xuất phát, vì mỗi hãng đo một kiểu. Cách đáng tin hơn là thử trong đúng môi trường mình hay dùng, theo bốn bước:
| Bước | Cách thử |
|---|---|
| 1 | Đeo thử, chọn nút tai hoặc đệm tai sao cho kín. Nghe tiếng ồn nền trước khi bật ANC. |
| 2 | Bật ANC và so với tắt ANC, chú ý tiếng trầm đều như điều hòa hoặc quạt giảm bao nhiêu. |
| 3 | Nói chuyện với người bên cạnh, xem tiếng người còn lọt bao nhiêu và chế độ Transparency chuyển nhanh đến đâu. |
| 4 | Bước ra chỗ có gió, xem có tiếng rào rào ở micro hay không, và kiểm tra cảm giác áp lực trong tai sau vài phút. |
Người đi máy bay, ngồi văn phòng ồn hay đi xe buýt chịu tiếng ồn trầm đều nên hưởng lợi nhiều nhất từ ANC. Người đi bộ nhiều nên ưu tiên Transparency nhanh và chống gió tốt hơn mức dB tối đa.
Câu hỏi thường gặp
ANC trong y học là gì?
Trong xét nghiệm máu, ANC là Absolute Neutrophil Count, số lượng bạch cầu trung tính tuyệt đối. Theo Wikipedia, khoảng 1.500 đến 8.000 tế bào trên mỗi microlit là thường gặp ở người lớn. Đây là thuật ngữ hoàn toàn khác với ANC trên tai nghe.
ANC khác ENC thế nào?
ANC giảm tiếng ồn mà người đeo nghe thấy. ENC (Environmental Noise Cancellation) giảm tiếng ồn mà micro thu vào khi gọi điện, để người đầu dây bên kia nghe rõ giọng bạn. Một tai nghe có thể có cả hai, ví dụ Gemini II có micro định hướng (beamforming) cho cuộc gọi.
Dùng ANC có hại cho tai không?
Các nguồn kỹ thuật đã đọc chỉ ghi nhận tác dụng phụ là cảm giác áp lực trong tai lúc mới dùng và một chút nhiễu nền tần số cao, không có kết luận về tổn thương thính giác từ bản thân ANC. Nếu thấy khó chịu hoặc chóng mặt, hạ mức ANC hoặc chuyển sang Transparency.
Bật ANC có tốn pin hơn không?
Có. Mạch ANC chạy liên tục nên tiêu hao thêm điện. Ví dụ theo trang sản phẩm, Beoplay H95 chạy tới 38 giờ khi bật ANC so với tới 50 giờ khi tắt.
Muốn tự kiểm tra mức chống ồn của tai nghe Devialet và B&O bằng tai của mình?
Gọi hoặc Zalo 0972 680 093 hoặc đặt lịch nghe thử tại showroom
Nguồn tham khảo
- Wikipedia, mục “Active noise control”: nguyên lý đảo pha, giới hạn tần số, lịch sử sáng chế - en.wikipedia.org/wiki/Active_noise_control
- L. Wu, X. Qiu, J. Ma, Y. Guo, “Comparison of feedforward, feedback and hybrid structures on an ANC headphone”, ICSV 2016 (chỉ đọc tóm tắt, bản đầy đủ đóng truy cập) - opus.lib.uts.edu.au
- Wikipedia, mục “Noise-canceling headphones”: định nghĩa ba kiểu ANC, chế độ trong suốt, cảm giác áp lực, mốc lịch sử.
- Wikipedia, mục “Absolute neutrophil count”.
- Thông số sản phẩm theo trang Devialet Gemini II và Beoplay H95 trên loadevialet.vn.

