Amply Devialet Astra - Light Bronze
Cập nhật ngày 21 phút đọc

Bi Wire Là Gì? Cách Đấu Loa Bi Wire và Có Hay Hơn Không

Chia sẻ:

Bi wire (bi-wiring, đấu loa hai dây) là cách nối một ampli với loa có 4 cọc bằng hai cặp dây riêng: một cặp vào mạch phân tần treble, một cặp vào mạch phân tần bass, sau khi tháo cầu nối giữa hai cặp cọc. Ampli vẫn chỉ là một; hiệu quả về âm thanh còn tranh cãi.

Điểm chính

  • Mô hình kỹ thuật với dây loa 0,1 Ω cho thấy đáp ứng tần số chỉ lệch cỡ 0,1 dB quanh điểm cắt khi chuyển từ đấu một dây sang bi wire.
  • Tháo cầu nối mà chỉ đấu một cặp dây sẽ mất hẳn dải treble hoặc dải bass.
  • Loa active như Devialet Phantom tích hợp ampli bên trong và không có cọc loa, nên không có khái niệm bi wire.

Đọc nhanh thuật ngữ

Loa bi wire có 4 cọc (2 cặp) ở mặt sau, là chỗ cắm dây loa. Hai cặp cọc thường được nối bằng cầu nối (jumper), một thanh kim loại giúp đấu một dây như loa thường. Phân tần (crossover) là mạch trong thùng loa chia âm thanh cho từng củ loa: treble cho tweeter, bass cho woofer. Bi-amp là dùng hai ampli (hoặc hai kênh) cho hai nửa phân tần.

Ω (ohm) là đơn vị đo điện trở hoặc trở kháng; số nhỏ nghĩa là ít cản dòng điện. AWG là cách đo cỡ dây; số AWG càng nhỏ dây càng to. Trở kháng ra và hệ số damping (damping factor) cho biết mức ampli giữ chắc củ loa: trở kháng ra càng thấp, hệ số damping càng cao.

Cơ chế tách đường dòng điện của bi wire

Bi wire tách đoạn dây từ ampli đến loa thành hai nhánh, nhưng không tách tín hiệu tại ampli. Hai cặp dây cùng nhận một điện áp; việc chia dải tần vẫn do mạch phân tần thụ động (crossover) trong thùng loa đảm nhận.

Đấu một dây (single-wire)Đấu bi wire
Ampli1 ngõ ra (+/-)Vẫn 1 ngõ ra (+/-)
Dây1 cặp, vào cặp cọc bass hoặc treble2 cặp, mỗi cặp vào 1 cặp cọc
Cầu nốiGiữ nguyênTháo ra
Dòng điệnCủa cả tweeter và woofer chạy chung trên 1 cặp dâyCủa tweeter và woofer chạy trên 2 cặp dây riêng, chỉ gặp nhau tại cọc ampli
Điểm khác biệt duy nhất nằm ở đoạn dây loa; ampli và mạch phân tần không thay đổi.

Loa thụ động hỗ trợ bi wire có mạch phân tần chia làm hai nửa độc lập: nửa lọc thông cao đưa tín hiệu treble tới tweeter qua cặp cọc HF, nửa lọc thông thấp đưa tín hiệu bass tới woofer qua cặp cọc LF. Mỗi nửa có một cặp cọc riêng ở mặt sau loa. Khi xuất xưởng, hai cặp cọc được nối bằng thanh kim loại hoặc đoạn dây ngắn (cầu nối, jumper) để đấu một dây như loa thường.

Lý do người ta tách dây nằm ở phân bố dòng điện. Với phần lớn bản nhạc, năng lượng dải trầm lớn hơn dải cao, nên woofer thường kéo dòng lớn hơn tweeter. Đấu một dây, hai dòng chạy chung một điện trở dây; bi wire cho mỗi dòng một đường riêng, nên sụt áp do woofer gây ra trên dây không đè trực tiếp lên nhánh tweeter.

Đấu loa bi wire có hay hơn không?

Đấu loa bi wire có thể tạo ra thay đổi đo được, nhưng rất nhỏ và không chắc theo hướng tốt hơn. Các phân tích kỹ thuật kết luận như vậy, trong khi một số người nghe và cây bút đánh giá thiết bị vẫn ghi nhận khác biệt. Có bốn lập luận chính.

Lập luận thứ nhất là tách dòng bass khỏi treble: dòng lớn của woofer không đi chung dây với tweeter. Có thay đổi thật, nhưng độ lớn tỉ lệ với điện trở dây; dây tốt cho chênh lệch rất nhỏ. Lập luận thứ hai là giảm méo do back-EMF, tức hài từ điện áp ngược của woofer không lọt sang nhánh tweeter. Trở kháng ra thấp của ampli có thể hạn chế ảnh hưởng này, và chưa có số đo độc lập đủ tin cậy.

Lập luận thứ ba là giảm tương tác từ trường trong dây, vì hai dòng tín hiệu không chạy cạnh nhau trong một sợi cáp; các nguồn đã tham khảo không đưa ra số đo cho thấy khác biệt đáng kể. Lập luận thứ tư là đánh giá nghe của người dùng và tạp chí: có người nghe thấy khác biệt, ví dụ một bài đánh giá trên tạp chí Stereophile năm 1995 mô tả khác biệt là “subtle but important”: dải cao bớt gắt, bass chắc hơn. Nhưng khác biệt nếu có không đồng nghĩa với “hay hơn”, vì phụ thuộc loa, phòng và người nghe; tính toán mạch điện cho thấy khi điện trở dây như nhau, hai cách đấu gần như tương đương về điện, và một số cây bút còn gọi đùa là “buy-wiring”, ám chỉ cách bán thêm dây.

Nội dung tổng hợp từ Wikipedia (mục Bi-wiring), phân tích của Jim Lesurf (Đại học St Andrews) và các bài viết được Wikipedia dẫn nguồn.

Điện trở dây quyết định nhiều hơn số cặp dây

Điện trở của dây loa là biến số chi phối mức thay đổi khi đấu bi wire. Jim Lesurf (Đại học St Andrews) dựng mô hình loa 8 Ω, điểm cắt 1 kHz, ampli có trở kháng ra 0,1 Ω và dây 0,1 Ω. Với một dây, ampli thấy tải 8,2 Ω ở mọi tần số; với bi wire, đáp ứng quanh điểm cắt lệch cỡ 0,1 dB.

Cỡ dâyTiết diệnĐiện trở mỗi métĐiện trở đoạn 5 m (đi và về)
18 AWG0,823 mm²20,95 mΩkhoảng 0,21 Ω
16 AWG1,31 mm²13,17 mΩkhoảng 0,13 Ω
14 AWG2,08 mm²8,286 mΩkhoảng 0,08 Ω
12 AWG3,31 mm²5,211 mΩkhoảng 0,05 Ω
Điện trở mỗi mét theo bảng American Wire Gauge (dây đồng đặc, 20 °C, Wikipedia); cột cuối là phép nhân với 10 m dây.

Cũng theo mô hình này, mức lệch tính bằng dB xấp xỉ bằng điện trở dây tính bằng ohm. Tác giả nhận xét dịch đầu vài centimet khi nghe trong nhiều căn phòng có thể tạo thay đổi lớn hơn thế. Bảng trên quy đổi điện trở của các cỡ dây đồng phổ biến cho đoạn dây 5 m, tức 10 m tính cả đường đi và về; dây 16 AWG dài 5 m đã xấp xỉ điều kiện 0,1 Ω của mô hình.

Từ bảng có thể rút ra một điểm ít được nhắc tới. Nếu đã có sẵn hai cặp dây giống nhau, gộp chúng song song thành một đường đấu một dây sẽ cho điện trở chỉ còn một nửa, tương đương dùng dây tiết diện gấp đôi. Bi wire thì giữ nguyên điện trở mỗi nhánh nhưng tách dòng. Hai cách dùng cùng lượng đồng, chỉ khác mục tiêu.

Có ba cách dùng hai cặp dây giống nhau cho một loa 4 cọc, với R là điện trở một cặp dây. Cách A là đấu một dây: dùng một cặp, giữ cầu nối, điện trở chung R, bass và treble chung dây. Cách B là bi wire: hai cặp riêng, tháo cầu nối, mỗi nhánh có điện trở R, bass và treble tách dây. Cách C là nối song song: hai cặp nối chung hai đầu, điện trở chung R/2, bass và treble vẫn chung dây nhưng ít sụt áp hơn. Cách C xuất hiện như một cấu hình đối chứng trong phân tích của Jim Lesurf.

Cách đấu loa bi wire đúng kỹ thuật

Cách đấu loa bi wire đúng gồm bốn việc: tắt ampli, tháo cầu nối, đấu hai cặp dây vào hai cặp cọc loa, rồi gom cả hai cặp về cùng một ngõ ra ampli. Có thể dùng hai cặp dây rời giống hệt nhau hoặc loại dây chuyên dụng có một đầu đơn phía ampli và hai đầu phía loa. Năm bước thực hiện:

  1. Tắt ampli và rút nguồn trước khi chạm vào cọc loa.
  2. Kiểm tra mặt sau loa có đúng 4 cọc, thường ghi HF (treble) và LF (bass); tháo cả hai cầu nối của cực dương và cực âm.
  3. Đấu cặp dây thứ nhất vào cặp cọc HF, cặp thứ hai vào cặp cọc LF, đúng cực đỏ với đỏ, đen với đen.
  4. Gom hai dây dương vào cọc dương, hai dây âm vào cọc âm của cùng một kênh ampli; làm tương tự với loa còn lại.
  5. Nghe thử ở âm lượng nhỏ trước, kiểm tra cả tiếng treble và tiếng bass đều có ở mỗi loa.

Với một kênh, cọc + của ampli nhận hai dây dương và cọc - nhận hai dây âm. Cặp dây 1 đi tới cọc HF và mang dòng nhánh treble; cặp dây 2 đi tới cọc LF và mang dòng nhánh bass. Loa 4 cọc đã tháo cầu nối nên phân tần HF và LF riêng.

Với ampli có hai đường ra loa A và B, tài liệu hướng dẫn của một số nhà sản xuất cho phép đấu cặp dây treble vào đường A, cặp dây bass vào đường B và bật cả A+B. Hai đường này thường chung một tầng công suất, nên về bản chất vẫn là bi wire, không phải bi-amp. Cần kiểm tra sách hướng dẫn của ampli về trở kháng tối thiểu khi bật A+B, nhất là với loa 4 Ω.

Bi wire khác bi-amp như thế nào?

Bi wire dùng một ampli và hai cặp dây; bi-amp dùng hai ampli (hoặc hai kênh công suất) riêng cho hai nửa phân tần. Hai cách cùng cần loa 4 cọc và tháo cầu nối, nên rất hay bị gọi lẫn. Khác biệt cốt lõi là bi-amp chia tải công suất cho hai tầng khuếch đại, còn bi wire chỉ chia đoạn dây.

Cấu hìnhSố ampli mỗi loaCầu nốiAi chia dải tầnThay đổi so với đấu một dây
Đấu một dây1 kênhGiữPhân tần thụ động trong loaMốc so sánh
Bi wire1 kênhTháoPhân tần thụ động trong loaRất nhỏ, tỉ lệ với điện trở dây
Bi-amp thụ động2 kênhBắt buộc tháoPhân tần thụ động trong loaMỗi ampli gánh một dải, tăng dự trữ công suất
Loa activeAmpli tích hợp sẵnKhông có cọc loaPhân tần chủ động hoặc xử lý số trước ampliKhông áp dụng bi wire
So sánh bốn cấu hình nối ampli với loa nhiều đường tiếng.

Hai sai sót cần tránh nằm ở cầu nối. Nếu đấu bi-amp bằng hai ampli mà quên tháo cầu nối, hai ngõ ra công suất bị nối chập với nhau qua thanh kim loại. Nếu tháo cầu nối nhưng chỉ đấu một cặp dây, một nửa phân tần không có tín hiệu: loa chỉ còn tiếng treble mỏng hoặc chỉ còn tiếng bass đục. Lỗi thứ hai hay gặp khi chuyển nhà hoặc đổi dây và được nhiều người tưởng là hỏng loa.

Trường hợp nên và không nên đấu bi wire

Nên thử bi wire khi loa đã có sẵn 4 cọc, đã có dây đủ tiết diện và chi phí thêm một cặp dây không đáng kể. Không nên coi bi wire là bản nâng cấp bắt buộc, càng không nên chọn mua loa chỉ vì có 4 cọc. Ba câu hỏi sau giúp quyết định nhanh. Câu đầu tiên: loa có hai cặp cọc riêng không? Nếu có, xét tiếp dây hiện tại; nếu không, loa chỉ đấu được một dây hoặc là loa active, dừng ở đây.

Câu thứ hai: dây hiện tại đủ tốt chưa (dưới 14 AWG hoặc dài trên 5 m là chưa)? Nếu đủ, xét câu tiếp; nếu chưa, nâng tiết diện dây trước, vì hiệu quả rõ hơn bi wire. Câu thứ ba: có sẵn cặp dây thứ hai giống hệt không? Nếu có, thử bi wire và so sánh với cách gộp song song ở cùng vị trí nghe; nếu không, giữ đấu một dây với cầu nối tốt.

Khi tự so sánh, giữ nguyên vị trí ngồi và mức âm lượng, vì mô hình kỹ thuật đã chỉ ra dịch đầu vài centimet có thể tạo khác biệt lớn hơn bản thân cách đấu dây. Một trường hợp đáng để ý là cầu nối zin bằng lá kim loại mỏng hoặc đã oxy hóa. Lúc đó thay cầu nối bằng đoạn dây cùng loại với dây loa, hoặc đấu bi wire, đều loại bỏ điểm tiếp xúc kém này.

Loa và ampli Devialet có đấu bi wire được không?

Loa Devialet Phantom không đấu bi wire được vì không có cọc loa. Đây là loa active: ampli công nghệ ADH (lai giữa Class A và Class D) công suất 1.100 W RMS nằm ngay trong khối loa kín cùng các driver. Mặt sau Phantom Ultimate 108 dB chỉ có khe tản nhiệt, cổng Ethernet, cổng quang TOSLINK và cổng nguồn; nhạc vào loa qua mạng, Bluetooth hoặc cáp quang.

Mặt sau loa Devialet Phantom Ultimate 108dB với khe tản nhiệt và củ loa woofer, không có cọc đấu dây loa
Phantom Ultimate 108 dB: ampli nằm trong thân loa, không có cọc đấu dây loa nên không có bi wire.

Với loa thụ động, câu hỏi chuyển sang ampli. Amply Devialet Astra có công suất 2 x 300 W RMS ở 4 Ω và 2 x 150 W RMS ở 8 Ω, nhận loa từ 2 Ω đến 8 Ω, cọc ra nhận chuối 4 mm, càng cua hoặc dây trần. Thông số chính hãng không đề cập cách đấu hai cặp dây; với loa 4 cọc, cách gọn nhất là dùng dây chuyên dụng có một đầu đơn phía ampli.

Amply tích hợp Devialet Astra phiên bản Opéra de Paris

Thông số đáng chú ý hơn là trở kháng ra 0,004 Ω và hệ số damping 2.000 tại 1 kHz. Đặt cạnh đoạn dây 14 AWG dài 5 m (khoảng 0,08 Ω), dây loa có điện trở lớn gấp khoảng 20 lần trở kháng ra của ampli. Tính đơn giản với loa 8 Ω, hệ số damping thực tế tại cọc loa chỉ còn khoảng 92.

Với ampli kiểu này, chọn dây đủ tiết diện và ngắn nhất có thể quan trọng hơn chuyện đấu một hay hai cặp dây. Cách chọn ampli theo trở kháng loa được phân tích riêng trong bài amply 4 ohm đánh loa 8 ohm.

Không gian nghe tại showroom Loa Devialet Việt Nam với cấu hình ampli Devialet Astra và các mẫu loa Devialet
Không gian nghe tại showroom với cấu hình ampli Devialet Astra.

Astra còn có công nghệ SAM, cho phép ampli điều chỉnh tín hiệu dải trầm theo đặc tính của từng mẫu loa thụ động tương thích. Tác động này diễn ra trước tầng công suất, khác hẳn việc chỉ thay đổi đoạn dây sau ampli. Danh sách các mẫu amply Devialet đang có là điểm khởi đầu nếu đang cân nhắc thay ampli cho cặp loa thụ động sẵn có.

Câu hỏi thường gặp

Đấu bi wire có cần dây loa đặc biệt không?

Không bắt buộc. Hai cặp dây loa thường giống hệt nhau về cỡ và chiều dài là đủ. Dây bi wire chuyên dụng chỉ giúp gọn hơn vì có một đầu đơn phía ampli và hai đầu phía loa.

Loa có 4 cọc nhưng chỉ có một cặp dây thì đấu thế nào?

Giữ nguyên cầu nối và đấu cặp dây vào một trong hai cặp cọc, HF hoặc LF. Cầu nối sẽ đưa tín hiệu sang cặp cọc còn lại, loa vẫn phát đủ dải.

Đấu bi wire có làm hỏng ampli không?

Không, nếu cả hai cặp dây cùng vào một kênh ampli và đúng cực. Rủi ro chỉ xuất hiện khi dùng hai ampli khác nhau (bi-amp) mà quên tháo cầu nối, khiến hai ngõ ra công suất bị nối chập.

Tháo cầu nối loa mà quên đấu dây thì sao?

Một nửa phân tần sẽ không có tín hiệu, nên loa chỉ còn tiếng treble hoặc chỉ còn tiếng bass. Lắp lại cầu nối hoặc đấu thêm cặp dây thứ hai là loa phát đủ dải trở lại.

Đang phân vân giữa nâng cấp dây, đổi ampli cho loa thụ động hay chuyển sang loa active?

Đặt lịch nghe thử hoặc gọi, Zalo 0972 680 093

Nguồn tham khảo

  • Wikipedia - Bi-wiring (định nghĩa, lập luận hai phía, phân biệt bi-amp, các bài báo được dẫn nguồn)
  • Jim Lesurf, Scots Guide to Electronics, Đại học St Andrews - Bi-wiring (mô hình loa 8 Ω, điểm cắt 1 kHz, dây 0,1 Ω, lệch cỡ 0,1 dB)
  • Wikipedia - American wire gauge (điện trở dây đồng theo cỡ AWG ở 20 °C)
  • John Atkinson, tạp chí Stereophile, 1995, bài đánh giá loa có trích nhận xét về bi wire (dẫn theo Wikipedia)
  • Devialet - Spec Sheet Devialet Astra (công suất, trở kháng ra, hệ số damping, cọc ra loa)
  • Thông số Devialet Phantom Ultimate 108 dB và Devialet Astra theo trang sản phẩm trên loadevialet.vn