Loa Devialet Phantom Ultimate 98 dB trưng bày tại showroom (1)
Cập nhật ngày 18 phút đọc

Loa Bookshelf Là Gì? Cách Chọn Chân Loa Và Cách Đặt

Chia sẻ:

Loa bookshelf (loa kệ sách) là loại loa thùng nhỏ gọn, thiết kế để đặt trên kệ, bàn hoặc chân đế thay vì đặt xuống sàn, thường bán theo cặp stereo (một loa trái, một loa phải). Phổ biến nhất là cấu hình hai đường tiếng gồm một woofer (củ loa tiếng trầm) và một tweeter (củ loa tiếng cao). Loa phù hợp phòng nhỏ và vị trí nghe ở khoảng cách gần.

Điểm chính

  • Giới hạn lớn nhất của loa bookshelf là dải trầm: thùng nhỏ nên độ sâu của bass phụ thuộc vào kiểu thùng kín hay có cổng, và muốn trầm sâu hơn thì bổ sung subwoofer.
  • Hai biến số đổi chất âm nhiều nhất sau khi mua là chiều cao tweeter (nên ngang tai khi ngồi nghe) và khoảng cách tới tường sau, chân loa giải bài toán đầu tiên.
  • Devialet Phantom và Mania không phải loa bookshelf truyền thống vì là loa active tích hợp, nhưng nguyên tắc nâng tầm tai và cách tường vẫn áp dụng cho Phantom.

Đọc nhanh thuật ngữ

Woofer, tweeterWoofer phát tiếng trầm và trung; tweeter phát tiếng cao (tiếng “xì”, tiếng chũm chọe).
DriverCủ loa, phần màng và cuộn dây chuyển điện thành âm thanh.
StereoHai loa trái và phải, cùng tạo cảm giác âm thanh có không gian.
Passive / activeLoa passive cần ampli (máy khuếch đại) rời; loa active có sẵn ampli bên trong.
SubwooferLoa chuyên phát tiếng trầm sâu.
Bass reflexThùng loa có cổng thoát hơi để tăng tiếng trầm.
dB, octavedB là đơn vị đo độ to; octave là một quãng tiếng, tần số tăng gấp đôi.
Studio monitorLoa kiểm âm, dùng trong phòng thu để nghe bản thu đúng như thật.
Class D, RMSClass D là kiểu ampli gọn, ít nóng; RMS là công suất liên tục ampli cấp được.

Loa bookshelf khác loa đứng và loa di động ở điểm nào?

Khác biệt cốt lõi là thể tích thùng và nơi đặt loa. Theo Wikipedia, trước thập niên 1960 loa hi-fi chất lượng cao chủ yếu là loại lớn đặt sàn, loa nhỏ thường gắn với phân khúc giá rẻ. Sau đó một số hãng bắt đầu làm loa nhỏ hi-fi đắt tiền cho người sống trong căn hộ, và đây là nguồn gốc của dòng bookshelf hiện nay.

Thùng nhỏ nghĩa là driver trầm có ít không khí hơn để làm việc, nên loa bookshelf thường đổi bớt độ sâu của bass lấy sự gọn gàng. Bảng dưới so sánh ba nhóm loa dân dụng hay bị nhầm với nhau.

Tiêu chíLoa bookshelfLoa đứng (floorstanding)Loa di động (Bluetooth)
Vị trí đặtKệ, bàn hoặc chân đếĐặt thẳng xuống sànĐặt tự do, có pin
Thùng và dải trầmNhỏ, trầm bị giới hạn, thường bổ sung subwooferThùng lớn, thuận lợi hơn cho trầm sâuNhỏ nhất, ưu tiên tiện mang theo
Cách dùng điển hìnhCặp stereo, nghe gầnCặp stereo, phòng rộng hơnMột loa đơn hoặc nhóm loa đa phòng
Điều kiện để ra âm hayChiều cao đặt và khoảng cách tườngKhoảng cách tường và vị trí ngồiÍt phụ thuộc vị trí đặt hơn
So sánh theo nguyên tắc chung của ba nhóm loa, từng model cụ thể có thể khác.

Chiều ngược lại cũng đúng: khi đã có subwoofer đảm nhiệm dải trầm thấp, loa chính không cần driver trầm lớn nên có thể nhỏ hơn. Đây là lý do loa bookshelf ghép subwoofer là cấu hình quen thuộc trong phòng nhỏ. Driver đảm nhiệm trầm trung trong loa bookshelf là woofer, xem thêm bài loa woofer là gì.

Thùng kín và thùng có cổng khác nhau thế nào?

Thùng kín cho đáp ứng trầm đều và thùng gọn hơn, còn thùng có cổng (bass reflex) cho trầm mạnh hơn quanh một tần số định sẵn nhưng giảm nhanh bên dưới tần số đó. Theo mô tả trên Wikipedia về thùng loa, không khí trong thùng kín hoạt động như lò xo kéo màng loa về vị trí trung tính, còn cổng của thùng bass reflex được tinh chỉnh để tăng áp suất âm gần tần số cộng hưởng. Phần cấu tạo chi tiết xem tại bài cấu tạo loa.

Đặt hai kiểu thùng cạnh nhau sẽ thấy sự đánh đổi (các ý về tần số tinh chỉnh và mức giảm theo octave theo mô tả về thùng loa trên Wikipedia):

Tiêu chíThùng kínThùng có cổng
Quanh tần số tinh chỉnhTrầm thấp hơnTrầm cao hơn với cùng thể tích
Dưới tần số cắtGiảm khoảng 12 dB mỗi octaveGiảm khoảng 24 dB mỗi octave
Độ nhạy với sai lệch driverÍt nhạyNhạy hơn, cần kiểm soát sản xuất chặt
Ảnh hưởng của tường phía sauÍt nhạy hơnNhạy hơn nếu cổng đặt phía sau loa
Dòng cuối là hệ quả của vị trí cổng, cần đối chiếu tài liệu từng model.

Hệ quả thực tế: loa bookshelf có cổng sau cần chừa khoảng trống phía sau để trầm không bị ù, còn loa thùng kín dễ đặt sát tường hơn. Khi đọc thông số, hãy xem cổng nằm ở mặt trước hay mặt sau trước khi quyết định vị trí đặt.

Loa bookshelf nên chọn passive hay active?

Loa active tích hợp sẵn bộ khuếch đại trong thùng, còn loa passive cần ampli rời. Với phòng nhỏ và người muốn gọn dây, loa active đơn giản hơn vì chỉ cần nguồn điện và nguồn nhạc. Loa passive đổi lại cho phép thay ampli về sau và tự chọn tính cách âm thanh. Khái niệm này đã có bài riêng: loa active là gì.

Loại loaĐường đi của tín hiệu
PassiveNguồn nhạc, ampli rời, rồi mới tới loa (bên trong chỉ có driver và phân tần); phải ghép ampli phù hợp với loa
ActiveNguồn nhạc vào thẳng loa vì ampli nằm trong thùng; cắm nguồn điện là chạy

Một lưu ý khi chọn passive: ampli phải đủ khỏe cho độ nhạy và trở kháng của loa, nếu không dải trầm và âm lượng đều hụt. Loa active tránh được bước ghép này vì nhà sản xuất đã chọn sẵn ampli cho từng driver. Điểm cần cân nhắc ngược lại là ampli gắn liền với loa, hỏng hoặc lỗi thời thì phải xử lý cả bộ.

Loa bookshelf có phải loa kiểm âm không?

Không. Bookshelf là cách phân loại theo kích thước và vị trí đặt, còn loa kiểm âm (studio monitor) là cách phân loại theo mục đích sử dụng. Theo Wikipedia, điểm định nghĩa của monitor là đáp ứng tần số phẳng, không tô màu âm thanh, trong khi loa hi-fi thường được chỉnh để nghe dễ chịu hơn là chính xác. Monitor thường là loa active dùng ở khoảng cách gần.

Cách chiaCác loại
Theo kích thướcBookshelf, loa đứng, loa di động
Theo mục đíchLoa hi-fi (nghe cho dễ chịu) và loa kiểm âm (nghe để đánh giá bản thu)
Hai cách chia này giao nhau: một loa vừa có thể là bookshelf, vừa là monitor.

Chính Wikipedia cũng lưu ý không có ranh giới cứng giữa loa tiêu dùng và loa kiểm âm, phần lớn khác biệt nằm ở dòng sản phẩm và định vị. Vì vậy một cặp bookshelf active nhỏ gọn hoàn toàn có thể được dùng như monitor để nghe gần ở bàn làm việc, miễn là đáp ứng tần số của model đó đủ trung tính.

Chân loa bookshelf cao bao nhiêu thì đúng?

Chân loa đúng chiều cao khi tweeter nằm ngang tai người nghe lúc ngồi ở vị trí quen thuộc. Nguyên tắc này không cho ra một con số chung, vì chiều cao ngồi nghe khác nhau giữa sofa và bàn làm việc, và khoảng cách từ đáy thùng tới tweeter khác nhau theo từng model. Cách tính nhanh như sau.

Chiều cao chân loa cần cóCách tính
Độ cao tai khi ngồi nghe, tính từ sànBắt đầu từ số này
Khoảng cách từ đáy thùng tới tâm tweeterTrừ đi
Độ dày đế hoặc đệm kê (nếu có)Trừ đi
Chiều cao chânKết quả
Đo bằng thước, ngồi đúng tư thế nghe thường ngày, không đo khi đứng.

Chân loa còn có tác dụng thứ hai là tách thùng khỏi mặt kệ hoặc bàn, giảm rung truyền xuống đồ gỗ. Đây cũng là mô tả của Devialet cho chân Tree dành cho dòng Phantom Ultimate: nâng loa lên ngang tầm tai và tách loa khỏi mặt kệ. Chân Tree được gia công theo từng phiên bản loa, nên cần xác nhận đúng bản 98 dB hay 108 dB trước khi mua.

Cặp chân loa Devialet Tree cho Phantom Ultimate 98 dB màu White (Opera)
Cặp chân loa Devialet Tree bản White (Opera) dùng cho Phantom Ultimate 98 dB.

Về vật liệu, chân kim loại sơn tĩnh điện và chân gỗ đều phổ biến. Điều quan trọng hơn vật liệu là độ vững: chân lung lay sẽ làm loa rung theo bass và làm đục tiếng. Với bàn làm việc, giải pháp thay thế là đệm kê nghiêng nhẹ để hướng tweeter lên tai, vì loa đặt thấp hơn tầm tai khi ngồi sẽ mất bớt chi tiết dải cao.

Đặt loa bookshelf cách tường và hướng về người nghe ra sao?

Đặt hai loa và vị trí ngồi thành một tam giác đều, xoay mặt loa hơi hướng vào người nghe, và chừa khoảng trống phía sau để trầm gọn hơn. Đặt sát tường làm tăng trầm nhưng dễ gây ù, đây là lý do loa bookshelf có cổng sau thường được khuyến nghị đặt cách tường. Khuyến nghị cụ thể về phòng và vị trí nằm trong bài chọn loa nghe nhạc phòng khách.

Nhìn từ trên xuốngNguyên tắc
Loa trái và loa phảiKhoảng cách giữa hai loa xấp xỉ khoảng cách từ mỗi loa tới tai người ngồi nghe
Tường sauChừa khoảng trống rồi thử gần, thử xa cho đến khi trầm gọn

Với loa có sơ đồ đặt rõ ràng từ hãng, hãy theo hãng. Trang sản phẩm Phantom Ultimate 98 dB ghi đặt sát tường sẽ tăng lượng trầm, còn đặt cách tường 20-30 cm cho trầm gọn và chi tiết hơn. Thứ tự thử đơn giản cho một cặp loa mới:

BướcCách làm
1Đặt loa đúng tam giác đều, tweeter ngang tai.
2Kéo loa ra khỏi tường sau từng chút một và nghe lại cùng bản nhạc quen thuộc.
3Xoay mặt loa hướng vào người nghe một góc nhỏ, nghe lại độ rõ của giọng hát.
4Nếu trầm vẫn ù, đổi sang vị trí khác trong phòng thay vì tăng giảm EQ (bộ chỉnh âm sắc).

Loa Devialet Phantom và Mania có phải bookshelf không?

Không theo nghĩa truyền thống. Phantom Ultimate và Mania là loa active tích hợp ampli, có thân loa nhỏ gọn một khối thay vì thùng chữ nhật hai driver, nhưng cách đặt của Phantom vẫn theo logic của bookshelf: nâng lên tầm tai, tách khỏi mặt kệ, chừa khoảng cách với tường. Mania đi theo hướng khác vì có micro tự dò vị trí đặt. Số liệu trong bảng lấy từ trang sản phẩm.

Tiêu chíBookshelf truyền thốngPhantom Ultimate 98 dBMania
Khuếch đạiPassive cần ampli rời, hoặc activeTích hợp, 400 W RMSTích hợp, 176 W Class D
DriverThường 2 đường tiếng1 toàn dải và 2 loa trầm 4,5 inch4 toàn dải và 2 woofer
Khối lượngTuỳ model4,3 kg2,3 kg (có pin)
Dải tần công bốTuỳ model18 Hz - 25 kHz (±6 dB)30 Hz - 20 kHz
Cách đặtKệ hoặc chân, tweeter ngang taiKệ, chân Tree, giá treo Gecko; cách tường 20-30 cmTự nhận vị trí: giữa phòng phát 360 độ, sát tường chuyển sang stereo định hướng
Thông số theo trang sản phẩm trên loadevialet.vn tại thời điểm biên soạn; Phantom Ultimate 98 dB đạt 101 dB SPL khi ghép stereo (SPL là mức áp suất âm, tức độ to).
Loa Devialet Mania trưng bày tại showroom
Devialet Mania, loa di động có micro tự nhận vị trí đặt trong phòng.

Nếu bạn cần đúng một cặp bookshelf passive để ghép ampli rời, dòng Phantom không phải lựa chọn tương ứng. Nếu cần loa active nhỏ gọn đặt trên kệ hoặc chân với dải trầm sâu, xem danh mục loa Devialet Phantom và nghe thử trực tiếp để so với loa bookshelf bạn đang cân nhắc.

Muốn nghe thử cách loa active nhỏ gọn đặt trên kệ hoặc chân đế?

Gọi hoặc Zalo 0972 680 093 hoặc đặt lịch nghe thử tại showroom

Câu hỏi thường gặp

Loa bookshelf nào tốt nhất?

Không có model tốt nhất cho mọi người, chỉ có model hợp phòng, ngân sách và cách nghe. Hãy chốt trước ba điều: passive hay active, thùng kín hay có cổng, và vị trí đặt có chừa được khoảng trống sau loa hay không. Sau đó nghe thử trực tiếp bằng bản nhạc bạn quen, vì thông số trên giấy không thay được cảm nhận ở phòng của mình.

Loa bookshelf có cần thêm subwoofer không?

Cần khi bạn thích nhạc nhiều bass hoặc xem phim hành động, vì thùng nhỏ giới hạn độ sâu của trầm. Nếu chủ yếu nghe giọng hát, nhạc acoustic ở phòng nhỏ, một cặp bookshelf thường đã đủ. Khi thêm subwoofer, loa chính nhẹ gánh dải trầm thấp nên còn lại nhiệm vụ trung và cao.

Loa mid và loa bass khác nhau thế nào?

Loa bass (woofer) tái tạo dải trầm, loa mid tái tạo dải trung nơi giọng hát và phần lớn nhạc cụ nằm. Trong loa bookshelf hai đường tiếng, một woofer thường kiêm cả trầm lẫn trung, còn tweeter lo dải cao. Loa ba đường tiếng tách riêng thêm driver trung.

Dùng loa bookshelf làm loa máy tính được không?

Được, đặc biệt loa active vì cắm trực tiếp từ máy tính. Ở bàn làm việc ngồi gần, hãy kê loa sao cho tweeter hướng tới tai và để chừa khoảng trống sau loa nếu thùng có cổng sau.

Nguồn tham khảo

  • Wikipedia, “Bookshelf speaker”: định nghĩa loa bookshelf, lịch sử loa nhỏ hi-fi và vai trò của subwoofer.
  • Wikipedia, “Loudspeaker enclosure”: thùng kín (acoustic suspension) và thùng có cổng (bass reflex).
  • Wikipedia, “Studio monitor”: đặc điểm loa kiểm âm so với loa hi-fi.
  • Trang sản phẩm Loa Devialet Phantom Ultimate 98 dB, Loa Devialet Mania và chân loa Devialet Tree trên loadevialet.vn.