Loa vệ tinh là gì? Đó là những chiếc loa nhỏ đặt quanh người nghe, chỉ lo phần giọng nói và tiếng trung, tiếng cao, còn tiếng trầm sâu giao cho một loa siêu trầm (subwoofer) đặt riêng. Trong hệ 5.1, năm loa vệ tinh bao quanh ghế ngồi và một loa sub đứng giữa, giống các vệ tinh xoay quanh một hành tinh.
Điểm chính
- Hệ đạt chuẩn THX chuyển phần âm dưới 80 Hz sang loa sub, nhờ vậy các loa quanh phòng làm nhỏ được mà tổng thể vẫn đủ trầm.
- Theo hướng dẫn lắp đặt của Dolby, loa quanh người nghe nên cao ngang tai khoảng 1,2 m, loa phía sau không cao quá 1,25 lần loa phía trước.
- Loa vệ tinh “không dây” vẫn cần ổ điện, và chỉ ghép được với soundbar hoặc TV nằm trong danh sách tương thích của chính hãng đó.
Đọc nhanh thuật ngữ
Một luồng tiếng riêng trong bản phim hoặc bản nhạc. Mỗi kênh thường đi ra một loa.
Đơn vị đo độ trầm, bổng. Con số thấp nghĩa là tiếng trầm, con số cao là tiếng bổng.
Loa chuyên phát tiếng trầm sâu như tiếng nổ, tiếng trống lớn.
Mốc tần số chia việc: phía trên mốc cho loa vệ tinh, phía dưới cho loa sub.
Loa thụ động cần ampli rời. Loa active có ampli bên trong nên phải cắm điện.
Thanh loa dài đặt dưới TV, gom nhiều kênh vào một thân máy.
Loa vệ tinh chia việc với loa sub như thế nào
Loa vệ tinh nhỏ được vì nó không phải gánh phần trầm sâu. Muốn phát tiếng thật trầm, loa phải đẩy rất nhiều không khí, nên cần củ loa to và thùng lớn. Khi việc đó giao cho loa sub, các loa nhỏ chỉ cần đủ lớn cho giọng nói, nhạc cụ và hiệu ứng.
Cách chia này dựa trên một đặc điểm của tai người: âm thanh đủ trầm rất khó định vị, tức là tai khó biết nó phát ra từ hướng nào. Vì vậy một loa sub có thể đứng khuất sau ghế hay cạnh kệ TV, trong khi các loa nhỏ quanh phòng lo phần định hướng: tiếng xe chạy từ trái sang phải, tiếng mưa phía sau.
Tín hiệu được chia việc thế nào trong một hệ có loa vệ tinh
TV, đầu phát, ứng dụng phim gửi các kênh âm thanh.
Ampli AV hoặc soundbar đặt điểm cắt, thường quanh 80 Hz.
Đi tới các loa nhỏ: giọng nói, nhạc cụ, tiếng định hướng.
Gom về loa sub: tiếng trầm của mọi kênh và kênh hiệu ứng trầm.
Mốc 80 Hz là mức hệ đạt chuẩn THX dùng, theo mục Subwoofer trên Wikipedia. Hệ khác có thể đặt mốc khác tuỳ cỡ loa vệ tinh.
Điểm yếu của cách chia nằm ở chỗ nối. Nếu loa quá nhỏ, phần ngay trên điểm cắt bị hụt, tiếng nam trầm hay tiếng cello nghe mỏng. Ngược lại, đặt điểm cắt quá cao thì tai bắt đầu nghe ra vị trí loa sub. Cách chọn điểm cắt và vị trí đặt sub được giải thích riêng trong bài loa subwoofer là gì.
Loa vệ tinh nằm ở đâu trong hệ 2.1, 5.1 và 7.1?
Mọi loa không phải loa sub trong một bộ dàn đều có thể gọi là loa vệ tinh. Con số trước dấu chấm cho biết có bao nhiêu loa quanh tai người nghe, số sau dấu chấm là loa sub. Hệ Dolby Atmos thêm con số cuối để đếm loa đặt trên cao.
Đếm loa vệ tinh theo tên gọi của hệ
2 loa vệ tinh trái, phải phía trước + 1 sub. Hay gặp ở bộ loa máy tính.
3 loa phía trước (trái, giữa, phải) + 2 loa vòm + 1 sub.
Như 5.1, thêm 2 loa vòm sau lưng. Tổng 7 loa vệ tinh.
Hệ 5.1 cộng 2 loa phát từ trên cao (trần hoặc hắt lên trần).
Loa giữa trong 5.1 và 7.1 là loa center, chuyên lo lời thoại.
Vì sao lời thoại cần một loa giữa riêng được giải thích trong bài loa center là gì. Góc đặt hai loa vòm, sự khác nhau giữa 5.1, 7.1 và 7.1.4 nằm trong bài âm thanh vòm là gì.
Loa vệ tinh và loa nghe nhạc toàn dải
Khác ở chỗ loa vệ tinh cố ý bỏ phần trầm sâu, còn loa toàn dải tự phát từ trầm tới cao. Loa toàn dải có thể đứng một mình hoặc ghép thành cặp stereo mà không cần sub. Loại còn lại gần như luôn đi cùng sub, vì đứng riêng nó nghe thiếu nền trầm.
Thông số dải tần cho thấy rõ khác biệt. Dải tần là khoảng âm, từ trầm nhất tới cao nhất, mà loa phát ra được. Loa Devialet Phantom Ultimate 98 dB phát từ 18 Hz tới 25 kHz trong một thân loa nặng 4,3 kg. Mức 18 Hz còn thấp hơn nốt thấp nhất của đàn piano (27,5 Hz), nên chiếc loa này không thuộc nhóm loa vệ tinh dù kích thước nhỏ.
| Tiêu chí | Loa vệ tinh + sub | Loa toàn dải |
|---|---|---|
| Tiếng trầm sâu | Do loa sub đảm nhận | Loa tự phát |
| Kích thước từng loa | Nhỏ, dễ treo tường, đặt kệ | Từ nhỏ tới rất lớn, tuỳ thiết kế |
| Việc cần căn chỉnh | Điểm cắt, vị trí sub, mức to nhỏ của sub | Chủ yếu là vị trí hai loa |
| Rủi ro hay gặp | Hụt tiếng ở chỗ nối giữa vệ tinh và sub | Thùng lớn khó bố trí trong phòng nhỏ |
| Dành cho ai | Người cần nhiều kênh cho phim, không muốn loa to | Người nghe nhạc stereo là chính |
Có nên dùng loa vệ tinh để nghe nhạc?
Dùng được, nhưng chỉ hai loa phía trước làm việc. Phần lớn bản nhạc là stereo, tức chỉ có hai kênh trái và phải. Các loa vòm phía sau sẽ im lặng, trừ khi bộ xử lý tự trộn thêm kênh, mà kiểu trộn này làm thay đổi bản nhạc gốc.
Với người nghe nhạc là chính, bộ 2.1 nhỏ gọn đáp ứng tốt nếu điểm cắt được chỉnh khớp. Nếu muốn ít thiết bị, ít căn chỉnh, một cặp loa toàn dải ghép stereo là lựa chọn đơn giản hơn: chỉ có hai loa, không có chỗ nối giữa vệ tinh và sub để lo.
Đặt loa vệ tinh cao bao nhiêu, cách bao xa?
Đặt ngang tai khi ngồi và cách đều ghế nghe. Hướng dẫn lắp đặt Dolby Atmos tại gia của Dolby, dựa trên khuyến nghị ITU-R BS.775-3, gom các khuyến nghị cho nhóm loa quanh người nghe thành năm quy tắc.
5 quy tắc đặt loa quanh người nghe theo hướng dẫn của Dolby
Mọi loa quanh người nghe cách ghế ngồi một khoảng bằng nhau.
Không đặt cách đều được thì bù trong cài đặt để tiếng tới tai cùng lúc.
Các loa cao bằng nhau, thường khoảng 1,2 m, ngang tai người ngồi.
Buộc phải cao hơn thì không quá 1,25 lần độ cao loa trước.
Thêm loa theo từng cặp trái, phải, trừ loa giữa.
Đổi các quy tắc này thành số cụ thể cho một phòng khách sẽ dễ làm theo hơn. Âm thanh đi trong không khí khoảng 343 m mỗi giây ở 20 °C. Từ đó tính được độ trễ cần bù khi một loa đứng gần ghế hơn loa kia.
Ví dụ tính cho một phòng khách
Loa sau cao tối đa 1,2 x 1,25 = 1,5 m.
Tiếng tới sớm hơn khoảng 1 / 343 ≈ 2,9 mili giây.
Nhập đúng khoảng cách từng loa vào ampli AV hoặc ứng dụng, máy tự làm trễ loa gần.
Số liệu tự tính từ quy tắc độ cao của Dolby và tốc độ âm thanh 343 m/s. Phòng thật nên đo bằng thước, rồi nghe lại để chỉnh.
Hướng dẫn của Dolby còn lưu ý hai điều. Loa vòm kiểu lưỡng cực (dipole), loại phát tiếng ra hai mặt, không được khuyên dùng cho Dolby Atmos. Loa có củ hắt lên trần thì không nên đặt cao quá nửa chiều cao bức tường.
Loa vệ tinh không dây đi kèm soundbar
Soundbar làm bộ xử lý trung tâm, gửi từng kênh qua sóng không dây tới các loa đặt quanh phòng. “Không dây” ở đây chỉ là không có dây tín hiệu. Mỗi loa phát tiếng phải có ampli bên trong, nên vẫn cần dây nguồn cắm vào ổ điện gần chỗ đặt loa.
Một hạn chế ít được nhắc: loa vệ tinh không dây gần như chỉ hoạt động với thiết bị cùng hãng, theo danh sách tương thích hãng công bố. Lý do là mỗi hãng dùng một giao thức truyền riêng. Trước khi mua loa sau cho soundbar, hãy tìm tên đúng mẫu soundbar của mình trong danh sách đó.

Hệ của B&O là ví dụ có tài liệu rõ. Theo trang hỏi đáp Beolink Surround của Bang & Olufsen, TV hoặc soundbar làm bộ xử lý, các loa khác được gán vai trò trước, hai bên, sau hoặc trên cao. Chính hãng gọi các loa này là loa vệ tinh, nối qua Power Link (có dây hoặc không dây) hoặc Digital Power Link.
Cùng trang hỏi đáp ghi Beosound Theatre nhận tối đa 20 loa ngoài: 8 loa qua Power Link, 8 loa qua Wireless Power Link và 4 loa qua Digital Power Link. Danh sách loa dùng Digital Power Link gồm Beolab 28, Beolab 8, Beosound A9 thế hệ 5, Beosound 2 thế hệ 3, Beosound Balance, Beosound Level, Beosound A5 và Beosound Emerge.

Bản thân soundbar B&O Beosound Theatre đã giải mã Dolby Atmos 7.1.4 với 12 củ loa và tổng 800 W. Ghép thêm loa rời là để có kênh sau lưng thật, thay cho hiệu ứng mô phỏng từ phía trước.
Soundbar Devialet Dione có cần loa vệ tinh không?
Không. Dione được thiết kế để thay cả bộ loa rời quanh phòng bằng một thanh duy nhất. Theo trang sản phẩm, loa soundbar Devialet Dione là soundbar Dolby Atmos 5.1.2 kênh, có 17 củ loa và công suất 950 W. Trong đó có 8 củ loa trầm, nên không cần loa sub rời.
Đổi lại, Dione không ghép thêm được loa sau hay loa sub rời, nên không có kênh sau lưng thật. Mặt sau máy chỉ có một cổng HDMI eARC, một cổng quang và một cổng mạng, không có cổng ra loa sub. Các bài đánh giá của What Hi-Fi và TechRadar đều ghi Dione không có tuỳ chọn thêm loa sub ngoài hay loa sau, kể cả dùng Phantom làm loa sau.
Cùng là hệ 5.1, khác nhau ở số thiết bị cần lắp
5 loa vệ tinh + 1 sub + 1 ampli AV = 7 thiết bị, 5 đường dây loa nếu loa vệ tinh là loa thụ động.
3 thiết bị trở lên, mỗi loa sau cần 1 ổ điện, phải cùng hãng.
1 thiết bị, 1 dây HDMI tới TV và 1 dây nguồn. Không có loa sau thật.
Dione hợp với phòng khách không muốn khoan tường đi dây, hoặc nhà thuê không tiện lắp loa sau. Các phiên bản màu và cấu hình đang có nằm trong danh mục loa soundbar Devialet Dione.

Khung chọn: loa vệ tinh hay soundbar liền khối
Chọn theo căn phòng và mức chịu đi dây, không theo con số kênh trên hộp. Ưu điểm lớn của hệ nhiều loa nhỏ là tạo được tiếng sau lưng thật và dễ giấu loa vì kích thước nhỏ. Nhược điểm là nhiều thiết bị, nhiều dây và cần chỉnh điểm cắt, khoảng cách cho đúng.
| Tình huống | Hướng phù hợp | Lý do |
|---|---|---|
| Ghế sofa sát tường sau, không có chỗ đặt loa phía sau | Soundbar liền khối | Loa sau đặt sát tai, sai khoảng cách, tiếng dễ bị lệch về một phía |
| Có ổ điện phía sau ghế, thích xem phim hành động | Soundbar + loa vệ tinh không dây cùng hãng | Có kênh sau thật mà không phải đi dây tín hiệu |
| Phòng xem phim riêng, chấp nhận đi dây âm tường | Dàn rời ampli AV + loa vệ tinh + sub | Tự chọn số loa, vị trí từng loa theo đúng khuyến nghị |
| Nghe nhạc là chính, thỉnh thoảng xem phim | Cặp loa toàn dải ghép stereo | Nhạc chủ yếu 2 kênh, loa vòm ít khi phát tiếng |
Một lỗi hay gặp là mua đủ 5 loa rồi đặt cả 5 phía trước vì phòng không có chỗ phía sau. Khi đó hệ 5.1 chỉ còn tác dụng như một hệ phía trước nhiều loa. Hãy đo phòng và chỗ ngồi trước, rồi mới quyết số loa.
Câu hỏi thường gặp
Loa vệ tinh khác loa surround thế nào?
Loa vệ tinh là kiểu loa, còn loa surround là vai trò. Loa vệ tinh chỉ loa nhỏ đi kèm sub, đứng ở bất kỳ vị trí nào, kể cả phía trước. Loa surround là loa phát kênh vòm hai bên hoặc phía sau người nghe, và thường chính là loa vệ tinh.
Loa vệ tinh có cần ampli riêng không?
Tuỳ loại. Loa vệ tinh thụ động cần ampli AV hoặc ampli rời đẩy tiếng qua dây loa. Loa vệ tinh active, gồm cả loa không dây đi kèm soundbar, có ampli bên trong nên chỉ cần cắm điện và nhận tín hiệu.
Bộ loa vi tính 2.1 có phải loa vệ tinh không?
Có. Bộ loa vi tính 2.1 gồm hai loa vệ tinh nhỏ đặt hai bên màn hình và một loa sub đặt dưới bàn. Cách chia việc giống hệt dàn xem phim: hai loa nhỏ lo giọng nói và nhạc cụ, loa sub lo tiếng trầm.
Loa vệ tinh của hãng này có dùng với soundbar hãng khác được không?
Thường là không, với loại không dây. Mỗi hãng truyền tín hiệu bằng giao thức riêng và công bố danh sách thiết bị tương thích. Ví dụ, B&O ghi rõ chỉ loa chạy nền tảng Mozart mới ghép được với Beosound Theatre qua Digital Power Link.
Đang phân vân giữa soundbar liền khối và hệ có loa vệ tinh cho phòng khách của mình?
Đặt lịch nghe thử hoặc gọi, Zalo 0972 680 093
Nguồn tham khảo
- Dolby Atmos Home Theater Installation Guidelines (Dolby, 12/2018): loa quanh người nghe cách đều, cao khoảng 1,2 m theo ITU-R BS.1116-1, loa sau không cao quá 1,25 lần loa trước, thêm loa theo cặp, không khuyên dùng loa vòm lưỡng cực
- FAQ on Beolink Surround - Bang & Olufsen (gán vai trò loa, 20 loa ngoài cho Beosound Theatre, danh sách loa Digital Power Link)
- Subwoofer - Wikipedia tiếng Anh (loa vệ tinh nhỏ đi cùng sub, âm trầm khó định vị, mốc 80 Hz của hệ THX)
- 5.1 surround sound - Wikipedia tiếng Anh (bố trí kênh 5.1 theo ITU)
- Piano key frequencies - Wikipedia tiếng Anh (nốt A0 thấp nhất của piano 88 phím: 27,5 Hz)
- Speed of sound - Wikipedia tiếng Anh (343 m/s trong không khí khô ở 20 °C)
- Devialet Dione review - What Hi-Fi (8/2022: không có tuỳ chọn thêm loa sub ngoài hay loa sau; cổng kết nối 1 HDMI eARC, 1 quang, 1 mạng)
- Devialet Dione review - TechRadar (không có tuỳ chọn thêm loa sau)
- Trang sản phẩm Devialet Dione, Devialet Phantom Ultimate 98 dB và B&O Beosound Theatre trên loadevialet.vn

