Không gian nghe thử thiết bị Devialet tại showroom
Cập nhật ngày 18 phút đọc

THD là gì? Cách tính %, dB và cách đọc thông số méo hài

Chia sẻ:

THD là gì? THD (Total Harmonic Distortion, độ méo hài tổng) cho biết thiết bị làm “bẩn” tiếng nhạc bao nhiêu: đó là tỉ lệ giữa các tiếng thừa mà thiết bị tự sinh ra (gọi là sóng hài) và tín hiệu gốc, ghi bằng % hoặc dB. THD càng thấp, thiết bị càng tái tạo đúng tín hiệu, nhưng chỉ so được khi cùng tần số, công suất và tải đo.

Điểm chính

  • 1% THD tương đương -40 dB, 0,01% tương đương -80 dB: mỗi 20 dB là chênh 10 lần biên độ sóng hài.
  • Loa thường méo khoảng 1-2% THD, amply Devialet Astra công bố 0,0006%: khâu loa méo cao hơn khoảng ba bậc độ lớn.
  • Cùng một chiếc Astra, hãng ghi THD+N 0,001% ở 10 W nhưng 0,0006% ở 100 W: thiếu điều kiện đo thì con số THD gần như không dùng được.
Thuật ngữNghĩa đơn giản
Sóng hàiTiếng thừa có tần số gấp 2, 3, 4… lần nốt gốc. Nốt 1 kHz sinh ra thêm tiếng ở 2, 3, 4 kHz mà bản thu không có.
Amply (ampli)Thiết bị khuếch đại, làm tiếng nhạc đủ lớn để loa phát ra.
DACBộ giải mã, đổi nhạc số thành tín hiệu âm thanh.
dB (decibel)Đơn vị đo độ lớn; ở đây dùng để ghi những tỉ lệ rất nhỏ cho gọn.
Tải (4 Ω, 8 Ω)Loại loa nối vào amply, tính theo trở kháng.
Đọc nhanh thuật ngữ trước khi vào bài.

Sóng hài sinh ra từ đâu và cách tính THD

Sóng hài xuất hiện khi thiết bị không khuếch đại hoặc chuyển đổi tín hiệu theo đúng một đường thẳng. Đưa vào một tiếng thuần 1 kHz (sóng sin), đầu ra của mạch không hoàn hảo có thêm thành phần ở 2, 3, 4 kHz, tức bội số nguyên của tần số gốc, vốn không có trong bản thu.

BướcĐiều gì xảy ra
1. Tín hiệu vàoSóng sin thuần 1 kHz, chỉ có một vạch tần số
2. Thiết bị phi tuyếnĐặc tuyến linh kiện cong, màng loa không bám đúng tín hiệu điện
3. Tín hiệu ra1 kHz gốc (V1) cộng thêm hài bậc 2, 3, 4… ở 2, 3, 4 kHz (V2, V3, V4…)
4. Tính THDCăn bậc hai của (V2² + V3² + V4² + …) chia cho V1, nhân 100%
Cách một sóng sin thuần biến thành chuỗi sóng hài và cách quy đổi thành con số THD.

Công thức trên là dạng phổ biến nhất, theo định nghĩa trên trang Total harmonic distortion, gọi là THDF (so với thành phần gốc). Biến thể THDR chia cho tổng RMS cả tín hiệu lẫn sóng hài. Ở mức méo thấp hai cách gần trùng nhau (THDF 10% ứng với THDR 9,95%).

Đổi THD từ phần trăm sang dB

THD tính theo dB bằng 20 × log10(THD% / 100). Thang dB tiện khi con số rất nhỏ: mỗi -20 dB là biên độ sóng hài nhỏ đi 10 lần.

THD (%)THD (dB)Biên độ sóng hài so với tín hiệu gốc
10%-20 dBBằng 1/10
1%-40 dBBằng 1/100
0,1%-60 dBBằng 1/1.000
0,01%-80 dBBằng 1/10.000
0,001%-100 dBBằng 1/100.000
0,00025%-112 dBKhoảng 1/400.000
Bảng quy đổi tự tính theo công thức 20 × log10. Mức -112 dB là THD của khối DAC mà Devialet công bố cho Phantom I 103dB.

THD và THD+N khác nhau thế nào?

THD chỉ cộng các sóng hài, còn THD+N (Total Harmonic Distortion plus Noise) cộng cả nhiễu nền, tiếng ù nguồn và mọi thành phần lạ khác. Phần lớn hãng amply và DAC hiện ghi THD+N vì phép đo này dễ thực hiện: lọc bỏ đúng tần số gốc rồi đo toàn bộ phần còn lại.

THDTHD+N
Đo cái gìTừng vạch sóng hài bậc 2, 3, 4…Mọi thứ còn lại sau khi lọc bỏ tần số gốc: sóng hài, nhiễu, ù và xuyên điều chế
Nhiễu nền, tiếng ùBỏ quaTính vào
Phản ánhThuần độ phi tuyến của mạchĐộ “sạch” tổng thể; phải ghi kèm băng thông đo, ví dụ 20 Hz - 20 kHz

Hai phép đo trả lời hai câu hỏi khác nhau, nên không so trực tiếp THD của máy này với THD+N của máy kia.

Khác biệt này giải thích vì sao THD+N ở công suất nhỏ thường cao hơn ở công suất lớn: nhiễu nền gần như cố định trong khi tín hiệu nhỏ đi, dù mạch không méo thêm. THD+N còn là nghịch đảo của SINAD khi đo cùng băng thông, nên con số không ghi băng thông đo là con số chưa hoàn chỉnh.

Vì sao THD của loa cao hơn amply và DAC nhiều bậc?

Loa là bộ chuyển đổi điện thành chuyển động cơ học, và chuyển động cơ học khó chính xác hơn nhiều so với dòng điện trong mạch. Theo trang Loudspeaker measurement (Wikipedia), phần lớn loa méo tương đương khoảng 1-2% THD và gần như mọi hệ thống gia dụng méo nặng khi vượt 100 dB SPL (độ lớn tiếng đo bằng micro ngoài không khí).

KhâuNguồn méoMức méo
DAC (Phantom I 103dB)Sai số chuyển đổi và mạch analog sau chip-112 dB THD (khoảng 0,00025%)
Amply (Devialet Astra)Đặc tuyến linh kiện, méo crossover, cắt đỉnh0,0006% THD+N (100 W, 4 Ω, 1 kHz)
LoaViền treo, mô tơ từ, rung thùng, biên độ màng loaKhoảng 1-2% THD, tăng nhanh trên 100 dB SPL
Số liệu DAC và amply theo công bố của Devialet, số liệu loa theo Loudspeaker measurement (Wikipedia).

Ba khâu chênh nhau nhiều bậc độ lớn: hạ THD amply từ 0,01% xuống 0,001% không thay đổi được tổng méo bằng cải thiện khâu loa.

Nguồn méo của loa nằm ở cơ khí. Viền treo cứng dần khi màng loa đi xa vị trí nghỉ, lực từ giảm khi cuộn dây lệch khỏi khe từ, thùng loa rung theo kiểu riêng. Màng loa trầm dịch chuyển xa nhất, nên méo thường tăng mạnh ở dải bass. Vì vậy ngân sách cho độ méo thấp nên dồn vào loa và cách loa được điều khiển, thay vì săn amply có thêm một số 0 sau dấu phẩy.

Hệ nghe nhìn gồm loa Devialet Phantom, soundbar Dione và mâm đĩa than đặt trên kệ TV
Một hệ nghe nhìn có nhiều khâu nối tiếp: nguồn phát, DAC, khuếch đại, loa. Thông số THD của mỗi khâu chỉ mô tả riêng khâu đó.

THD thay đổi theo âm lượng và tần số ra sao?

Độ méo hài không phải một hằng số của thiết bị mà thay đổi theo mức tín hiệu và tần số đo. Cùng một amply có thể cho ba kết quả rất khác nhau ở ba mức nghe, vì mỗi vùng bị chi phối bởi một loại méo riêng.

Mức ngheChuyện gì xảy ra với THD
Nghe nhỏNhiễu nền chiếm tỉ trọng lớn trong THD+N; méo crossover giữ nguyên mức tuyệt đối nên tính theo % lại lớn dần khi vặn nhỏ
Nghe vừaVùng THD thấp nhất của đa số amply, thường là mức hãng chọn để công bố thông số
Sát công suất tối đaTín hiệu bị cắt đỉnh (clipping) và THD tăng vọt; phép đo công suất tối đa thường lấy mốc THD 1% làm giới hạn

Theo tài liệu về độ méo hài tổng trên Wikipedia, méo cắt đỉnh giảm khi hạ mức tín hiệu, còn méo crossover giữ nguyên giá trị tuyệt đối nên chiếm tỉ lệ lớn hơn khi nghe nhỏ. Một amply đo đẹp ở mức trung bình vẫn có thể kém sạch khi nghe khuya ở âm lượng thấp.

Theo tần số, con số chỉ đo tại 1 kHz chưa đủ; đo quét 20 Hz - 20 kHz mới cho bức tranh đầy đủ. Với tín hiệu gốc trên 10 kHz, sóng hài rơi ra ngoài ngưỡng nghe nên THD ở vùng này ít ý nghĩa với tai. Với loa, vùng cần soi kỹ là dải trầm.

Méo bậc chẵn, bậc lẻ và cảm nhận khi nghe

Hai thiết bị cùng độ méo hài tổng 0,1% có thể nghe khác nhau. Con số tổng không cho biết sóng hài nằm ở bậc nào, trong khi vị trí mỗi bậc quyết định nó hòa hay chọi với nốt gốc.

Bậc sóng hàiVị trí so với nốt gốc
Bậc 2Cao hơn 1 quãng tám
Bậc 31 quãng tám cộng 1 quãng năm
Bậc 4Đúng 2 quãng tám
Bậc 52 quãng tám cộng 1 quãng ba trưởng
Từ bậc 7 trở lênLệch dần khỏi thang âm, nghe gợn và chói
Bậc càng thấp càng gần quãng hòa âm, bậc cao càng xa thang âm.

Sóng hài bậc thấp khó nghe hơn bậc cao ở cùng biên độ; nhận định hài bậc chẵn “êm” hơn hài bậc lẻ phổ biến nhưng còn thiếu nguồn kiểm chứng. Một nghiên cứu nghe thử năm 2003 không thấy tương quan có ý nghĩa giữa điểm người nghe chấm với kết quả đo THD hay IMD.

Cấu trúc mạch quyết định “chữ ký” sóng hài. Tầng đẩy kéo đối xứng triệt tiêu phần lớn hài bậc chẵn, tầng single-ended giữ lại chúng. Méo crossover ở tầng class B, class AB sinh hài bậc cao nên nghe rõ hơn méo cắt đỉnh dù cùng con số THD. Amply class A tránh được loại méo này vì không có điểm bàn giao tín hiệu.

Thiết kế ADH của Devialet xử lý méo thế nào?

Mặt sau loa Devialet Phantom Ultimate 108dB màu trắng với khe tản nhiệt khắc chữ ADH
Mặt sau Phantom Ultimate 108dB: khe tản nhiệt có khắc ký hiệu ADH.

ADH (Analog Digital Hybrid) ghép một tầng class A với nhiều tầng class D chạy song song, mỗi phần một việc. Theo whitepaper “SAM and ADH technologies” của Devialet, tầng class A nối thẳng ra loa và quyết định điện áp đầu ra (vai trò chủ), còn các tầng class D cấp dòng điện loa cần (vai trò phụ).

Tầng class A (chủ) định hình điện áp tại cọc loa và không có điểm bàn giao tín hiệu nên không sinh méo crossover ở mức nghe nhỏ. Các tầng class D (phụ) cấp dòng điện lớn khi mở to, để tầng class A không phải chạy sát giới hạn. Cách chia vai này nhắm vào méo crossover khi nghe nhỏ và giới hạn công suất khi nghe lớn.

Mục tiêu hãng công bố là giữ độ chính xác của class A với công suất và kích thước của class D. Để kiểm chứng bằng số liệu, bảng dưới tổng hợp các con số Devialet công bố cho amply Devialet Astra và Devialet Phantom I 103dB, kèm điều kiện đo đi theo từng con số.

Thiết bị, khâu đoThông số công bốĐiều kiện đoCách đọc đúng
Astra, khối khuếch đạiTHD+N 0,001% (-100 dB)10 W, 4 Ω, 1 kHzMức nghe thường; nhiễu nền chiếm tỉ trọng lớn hơn
Astra, khối khuếch đạiTHD+N 0,0006% (khoảng -104 dB)100 W, 4 Ω, 1 kHzMột phần ba công suất danh định 2 × 300 W, không phải mức tối đa
Phantom I 103dB, khối khuếch đạiTHD+N 0,0005%Không ghiChỉ để tham khảo, không so được với máy khác
Phantom I 103dB, khối DACTHD -112 dBKhông ghiThông số của mạch giải mã, không phải âm thanh phát ra
Tổng hợp từ spec sheet Devialet Astra và bảng thông số Phantom I 103dB; giá trị dB tự quy đổi.

Trường hợp biên cần hiểu đúng nằm ở loa active: cả hai con số của Phantom I 103dB thuộc mạch điện tử bên trong, còn độ méo của âm thanh phát ra từ màng loa không có trong bảng thông số. Đọc 0,0005% thành “loa méo 0,0005%” là nhầm khâu đo. Các dòng amply của hãng xem tại danh mục amply Devialet.

Đọc thông số THD trước khi chọn thiết bị

Hiểu THD là gì mới là một nửa; nửa còn lại là đọc đúng điều kiện đo. Một con số độ méo hài chỉ có giá trị khi trả lời được năm câu hỏi dưới đây. Thiếu câu trả lời nào, con số đó chỉ nên xem để tham khảo, không dùng để so giữa hai thiết bị.

Câu hỏi cần hỏiVì sao
Tần số: chỉ đo 1 kHz hay quét 20 Hz - 20 kHz?Chỉ một điểm đo chưa phản ánh cả dải nghe
Mức công suất: 1 W, 10 W, 100 W hay sát tối đa?THD đổi theo mức tín hiệu
Tải: 4 Ω hay 8 Ω?Hai mức không so trực tiếp được
Loại phép đo: THD hay THD+N, băng thông bao nhiêu?Hai phép đo trả lời hai câu hỏi khác nhau
Khâu được đo: chip DAC, khối khuếch đại hay âm thanh từ loa?Mỗi khâu méo ở mức khác nhau hàng bậc

Hai amply cùng ghi “THD 0,01%” có thể khác hẳn nhau nếu một máy đo ở 1 W tải 8 Ω, máy kia ở công suất danh định tải 4 Ω. Với đầu giải mã, đặt chỉ số méo cạnh SNR và độ phân giải như trong bài DAC là gì sẽ cho bức tranh đầy đủ hơn một con số đơn lẻ.

Câu hỏi thường gặp

THD bao nhiêu phần trăm là tốt cho amply và loa?

Với amply và DAC, THD dưới 0,1% ở công suất nghe thực tế đã thấp hơn nhiều so với méo của loa; dưới 0,01% là rất sạch. Với loa, khoảng 1-2% là mức phổ biến. Chỉ so khi cùng điều kiện đo.

THD trong điện khác gì THD trong âm thanh?

Cùng công thức, khác đối tượng. Trong điện lực, THD đo độ méo dòng và áp lưới 50 Hz do tải phi tuyến như biến tần, bộ nguồn xung gây ra, giới hạn theo tiêu chuẩn như IEEE 519. Trong âm thanh, THD đo sóng hài thiết bị thêm vào tín hiệu nhạc.

THD thấp hơn có chắc nghe hay hơn không?

Không chắc. THD không cho biết sóng hài nằm ở bậc nào, trong khi bậc cao dễ nghe hơn bậc thấp. Đáp tuyến tần số, nhiễu nền, méo của loa và phòng nghe thường ảnh hưởng tới cảm nhận nhiều hơn chênh lệch giữa 0,01% và 0,001%.

Có tự đo THD tại nhà được không?

Được, ở mức tham khảo: cần nguồn sóng sin sạch, card âm thanh méo thấp hơn thiết bị cần đo và phần mềm phân tích phổ; đo loa cần thêm micro đo. Kết quả không thể thấp hơn mức méo của chính card âm thanh và micro.

Muốn nghe độ sạch của amply ADH khi mở lớn và khi nghe nhỏ?

Đặt lịch nghe thử hoặc gọi/Zalo 0972 680 093

Nguồn tham khảo

  • Wikipedia - Total harmonic distortion: định nghĩa THDF, THDR, THD+N, quan hệ với SINAD, méo crossover và cắt đỉnh theo mức tín hiệu, cảm nhận theo bậc sóng hài.
  • Wikipedia - Loudspeaker measurement: mức méo phổ biến của loa và giới hạn của micro đo.
  • Devialet - Spec Sheet Devialet Astra: công suất, THD+N ở 10 W và 100 W.
  • Devialet - thông số Phantom I 103dB: THD+N khối khuếch đại, THD khối DAC.
  • Devialet - Whitepaper “SAM and ADH technologies”: kiến trúc khuếch đại lai class A và class D.