Amply Devialet Astra - Light Bronze
Cập nhật ngày 15 phút đọc

Trở Kháng Loa Là Gì? Công Thức Tính và Cách Đo

Chia sẻ:

Trở kháng loa là mức cản trở mà loa đặt ra với dòng điện xoay chiều từ amply (máy khuếch đại, bộ phận cấp điện cho loa), đo bằng ohm (Ω). Con số 4 Ω, 6 Ω hay 8 Ω ghi trên nhãn chỉ là giá trị danh định, tức con số hãng đặt tên cho loa. Trở kháng thật của loa thay đổi liên tục theo tần số và quyết định mức tải mà amply phải gánh.

Điểm chính

  • Amply chịu tải theo điểm trở kháng thấp nhất, không theo con số danh định: loa 8 Ω có thể xuống tới 6,4 Ω theo quy tắc 80% của IEC 60268-5.
  • Nối nhiều loa thì nối tiếp cộng thẳng, nối song song theo 1/Rt = 1/R1 + 1/R2; hai loa 8 Ω nối song song cho tải danh định 4 Ω.
  • Đồng hồ vạn năng chỉ đo điện trở một chiều, không đo được trở kháng; loa active như Phantom không cần tính ghép.

Đọc nhanh thuật ngữ

Trở kháng (Ω, ohm)Mức “cản” của loa với dòng điện từ amply; càng thấp thì loa càng kéo nhiều dòng.
AmplyMáy khuếch đại, nhận tín hiệu nhạc rồi cấp đủ điện để loa phát tiếng.
Danh địnhCon số hãng ghi trên nhãn để đặt tên cho loa, không phải số đo thật ở mọi tần số.
Tần số (Hz)Độ trầm hay bổng của âm; số Hz càng lớn thì âm càng bổng.
DriverCủ loa, phần màng và cuộn dây chuyển điện thành âm thanh.
Cộng hưởngHiện tượng củ loa trong thùng dao động mạnh nhất ở một tần số riêng.
DCRĐiện trở một chiều của cuộn dây, đo được bằng đồng hồ vạn năng.
Loa active / thụ độngLoa active có sẵn amply bên trong; loa thụ động cần amply rời đấu dây vào.
DatasheetBảng thông số kỹ thuật của hãng.

Vì sao trở kháng loa thay đổi theo tần số?

Trở kháng của một loa không đứng yên mà đi qua bốn giai đoạn khi tần số tăng dần, như bảng dưới.

Giai đoạnChuyện gì xảy ra
1. Đỉnh cộng hưởng (Fs)Driver cộng hưởng trong thùng, trở kháng đạt cực đại và mang tính điện trở thuần.
2. Giảm dầnTrên Fs, trở kháng tụt xuống khi ảnh hưởng của cộng hưởng yếu đi.
3. Điểm thấp nhất (Zmin)Mức tải nặng nhất amply gặp ở dải trung; giá trị luôn cao hơn điện trở một chiều của cuộn dây.
4. Tăng lại ở dải caoĐiện cảm của cuộn dây làm trở kháng leo lên theo tần số.

Lý do là trở kháng gồm điện trở thuần của cuộn dây cộng với phản kháng của cuộn cảm và cộng hưởng của driver trong thùng, mà phản kháng phụ thuộc tần số. Công thức: Z = R + jX (R điện trở thuần, X phản kháng).

Đường cong này là lý do mọi thông số 4 Ω hay 8 Ω đều chỉ là con số đại diện. Theo mô tả trên Wikipedia về đặc tính điện của loa động, trở kháng danh định là một con số tiện tham chiếu cho phần lớn dải âm, thường lấy gần điểm thấp nhất sau cộng hưởng. Dòng điện amply phải cấp ở điểm thấp nhất lớn hơn hẳn dòng ở điểm đỉnh, nên điểm thấp nhất mới là chỗ quyết định amply nóng hay mát.

Ba mốc trên đường trở khángÝ nghĩa với amply
Điểm thấp nhấtAmply phải cấp dòng lớn nhất và nóng nhất
Con số danh địnhThường lấy gần điểm thấp nhất sau cộng hưởng, dùng để tham chiếu
Điểm đỉnhDòng amply cần cấp thấp hơn hẳn

Trở kháng danh định và trở kháng cực tiểu khác nhau thế nào?

Trở kháng danh định là con số hãng đặt tên cho loa, còn trở kháng cực tiểu là điểm thấp nhất đo được trên đường cong trong dải 20 Hz - 20 kHz. Tiêu chuẩn IEC 60268-5 được các tài liệu kỹ thuật trích dẫn với quy tắc: điểm thấp nhất không được nhỏ hơn 80% giá trị danh định, tức danh định bằng khoảng 1,25 lần trở kháng cực tiểu.

Trở kháng danh địnhĐiểm thấp nhất cho phép (80%)Tải amply thực tế có thể gặp
4 Ω3,2 ΩNặng hơn nhãn khoảng 20%
6 Ω4,8 ΩNặng hơn nhãn khoảng 20%
8 Ω6,4 ΩNặng hơn nhãn khoảng 20%
Điểm thấp nhất tính theo quy tắc 80% của IEC 60268-5. Hãng loa vẫn có thể ghi nhãn thấp hơn mức này, nên cần đọc datasheet.

Các nguồn không thống nhất hoàn toàn về hệ số quy đổi: tài liệu trích IEC dùng 1,25 lần, trong khi Wikipedia mô tả trở kháng danh định bằng 1,15 lần trở kháng cực tiểu. Chênh lệch nhỏ, nhưng nó cho thấy nhãn ghi 8 Ω không bảo đảm đường cong luôn nằm trên 8 Ω; một số loa nhãn 8 Ω vẫn có điểm thấp ở mức 4 Ω.

Công thức tính trở kháng khi nối nhiều loa

Nối tiếp thì trở kháng cộng lại, nối song song thì nghịch đảo cộng lại. Với hai loa giống nhau, nối song song cho kết quả bằng một nửa, nối tiếp cho kết quả gấp đôi.

Cách nốiCông thứcHai loa 8 Ω cho ra
Nối tiếpRt = R1 + R2 + …16 Ω
Song song1/Rt = 1/R1 + 1/R2 + …4 Ω

Khi nối tiếp (amply - loa A - loa B - amply), dòng điện đi qua lần lượt từng loa, nên 8 Ω + 8 Ω = 16 Ω. Khi nối song song, hai loa cùng nối vào hai cực amply và dòng điện chia đôi cho hai nhánh, nên 8 Ω song song 8 Ω = 4 Ω.

Các cấu hình thường gặp được tính theo công thức điện trở nối tiếp và song song, áp cho giá trị danh định:

Cấu hìnhTổng trở kháng danh định
Hai loa 8 Ω nối tiếp16 Ω
Hai loa 8 Ω nối song song4 Ω
Hai loa 4 Ω nối tiếp8 Ω
Hai loa 4 Ω nối song song2 Ω
Một loa 4 Ω song song một loa 8 Ωkhoảng 2,67 Ω (8/3)
Bốn loa 8 Ω: hai cặp nối tiếp, rồi nối song song hai cặp8 Ω
Bốn loa 8 Ω nối song song hết2 Ω

Có một điểm người đấu loa hay bỏ sót: bảng trên tính theo giá trị danh định, nhưng amply chịu tải theo điểm thấp nhất.

Ví dụ: hai loa nhãn 8 Ω nối song songTải amply
Theo con số danh định4 Ω
Khi cả hai loa cùng chạm điểm thấp 6,4 Ωkhoảng 3,2 Ω

Vì vậy cách đấu cho ra 4 Ω danh định vẫn cần so với mức tải tối thiểu amply cho phép. Mối quan hệ giữa tải, công suất và độ an toàn của amply được phân tích riêng trong bài amply 4 ohm đánh loa 8 ohm.

Đo trở kháng loa bằng đồng hồ vạn năng được không?

Không. Đồng hồ vạn năng chỉ đo điện trở một chiều (DCR) của cuộn dây, tương ứng tần số 0 Hz, còn trở kháng là đại lượng xoay chiều thay đổi theo tần số. Theo Wikipedia, điểm thấp nhất của đường trở kháng luôn cao hơn điện trở một chiều của cuộn dây, nên số đọc từ đồng hồ luôn thấp hơn trở kháng danh định.

Dù vậy, phép đo DCR vẫn hữu ích để kiểm tra loa còn nguyên cuộn dây hay không và để ước lượng loa thuộc nhóm 4, 6 hay 8 Ω. Quy trình kiểm tra nhanh gồm bốn bước:

BướcCách làm
1Tắt amply, rút dây loa khỏi amply.
2Chuyển đồng hồ sang thang đo Ω thấp nhất.
3Chạm hai que đo vào hai cọc loa, đọc giá trị DCR.
4So với nhãn: DCR thấp hơn nhãn là bình thường; số đọc vô cực hoặc bằng 0 là dấu hiệu hở hoặc chập.

Phép đo này có giới hạn rõ ở loa nhiều driver. Mạch phân tần bên trong (mạch chia tiếng cho từng củ loa) chứa cuộn cảm và tụ điện. Với dòng một chiều, cuộn cảm gần như dẫn thẳng còn tụ điện như hở mạch, nên số đọc thường chỉ phản ánh nhánh driver trầm. Muốn có đường trở kháng theo tần số, cần máy đo LCR hoặc bộ máy phát tần số kết hợp dao động ký, hoặc phần mềm đo âm thanh với thiết bị giao tiếp chuyên dụng.

Khi nào cần quan tâm đến trở kháng loa, khi nào không?

Chỉ cần quan tâm khi ghép loa thụ động với amply rời; loa active tích hợp sẵn amply thì nhà sản xuất đã ghép sẵn tải và công suất bên trong. Bảng dưới tóm tắt từng tình huống thường gặp theo dòng sản phẩm Devialet.

Tình huốngCó cần tính trở kháng?Việc cần làm
Loa Phantom, Mania (loa active)KhôngChỉ cần cấp nguồn và kết nối nguồn nhạc
Amply Astra kéo loa thụ độngCóĐối chiếu trở kháng và công suất của loa với datasheet amply
Đấu nhiều loa vào một kênh amplyCó, kỹ hơnTính tổng trở kháng, trừ hao điểm thấp nhất, kiểm mức tải tối thiểu
Kiểm tra loa cũ nghi hỏng cuộn dâyChỉ cần đo DCRĐo bằng đồng hồ vạn năng theo 4 bước ở trên
Phantom và Mania là loa active, không dùng ngõ nối dây loa thụ động. Thông số cụ thể của từng máy xem trên trang sản phẩm.

Loa active loại bỏ hoàn toàn bài toán ghép trở kháng vì amply và driver được thiết kế thành một khối.

Loa Devialet Phantom Ultimate 98 dB, loa active tích hợp sẵn amply nên không cần ghép trở kháng

Với nhóm amply rời, amply Devialet là lựa chọn dành cho người đã có loa thụ động: trang amply Devialet Astra ghi công suất thực 2x300W, nối được loa cột, loa bookshelf (loa kệ sách, cỡ nhỏ) và loa center có cọc nối dây loa, với điều kiện loa hợp về trở kháng và công suất. Astra không dùng với loa active như Phantom hay Mania.

Cấu hình Devialet Astra trong không gian nghe tại showroom
Cấu hình Devialet Astra trong không gian nghe tại showroom: amply rời nối loa thụ động, nơi bài toán trở kháng thật sự xuất hiện.

Câu hỏi thường gặp

Trở kháng loa cao hơn amply có sao không?

Không hỏng thiết bị, nhưng amply cho công suất thấp hơn. Trở kháng càng cao thì dòng điện amply đẩy ra càng nhỏ, loa nghe nhỏ hơn ở cùng mức tín hiệu. Đây là chiều ghép an toàn cho amply.

Trở kháng loa nhỏ hơn amply có sao không?

Có rủi ro nếu tải xuống thấp hơn mức tối thiểu amply cho phép: dòng điện tăng, linh kiện công suất nóng lên, amply có thể ngắt bảo vệ hoặc hư. Mức tối thiểu nằm trong datasheet amply, cần đối chiếu với điểm thấp nhất của loa.

Loa 4 ohm hay loa 8 ohm cho âm thanh tốt hơn?

Con số trở kháng không quyết định chất lượng âm thanh, chỉ cho biết loa tạo tải nặng hay nhẹ: loa 4 Ω rút dòng lớn hơn loa 8 Ω ở cùng điện áp. Âm thanh phụ thuộc thiết kế driver, thùng, phân tần và amply đi kèm.

Công tắc trở kháng 4 ohm - 8 ohm trên amply nên đặt ở đâu?

Đặt theo hướng dẫn của nhà sản xuất amply. Công tắc này thường giới hạn dòng hoặc công suất đầu ra, nên đặt sai mức có thể làm amply yếu hơn dự kiến hoặc bảo vệ không đúng với loa tải nặng. Hướng dẫn không rõ thì xác nhận với đơn vị bán trước khi đấu.

Cần ghép amply với loa thụ động, hoặc muốn nghe loa active không cần lo trở kháng?

Gọi hoặc Zalo 0972 680 093 hoặc đặt lịch nghe thử tại showroom

Nguồn tham khảo

  • Wikipedia: Electrical characteristics of dynamic loudspeakers (đường cong trở kháng, trở kháng danh định, điện trở một chiều của cuộn dây).
  • Wikipedia: Electrical impedance (Z = R + jX, độ lớn và pha, phụ thuộc tần số).
  • Tiêu chuẩn IEC 60268-5 (quy tắc điểm trở kháng thấp nhất không dưới 80% giá trị danh định), trích qua tài liệu kỹ thuật thứ cấp.
  • Trang sản phẩm Amply Devialet Astra trên loadevialet.vn (công suất 2x300W, loại loa tương thích).