Tủ trưng bày loa Devialet Phantom I 103dB dáng oval viền vàng tại studio Hoàng Cầu
Cập nhật ngày 13 phút đọc

Driver Loa Là Gì? Phân Loại, Chất Liệu Và Driver Trên Loa Devialet

Chia sẻ:

Driver, còn gọi là củ loa, là bộ phận biến tín hiệu điện thành sóng âm. Nó quyết định chất âm nhiều nhất trong một chiếc loa, hơn cả ampli hay vỏ thùng. Driver được chia loại theo dải tần nó phát (woofer, midrange, tweeter), theo hình dạng màng loa (cone hay dome) và theo chất liệu (giấy, nhôm, titan, ABS…).

Đọc nhanh thuật ngữ

Woofer / Midrange / TweeterCủ loa trầm, củ loa trung (giọng người, phần lớn nhạc cụ) và củ loa cao (tiếng chuông, tiếng “xì” của phụ âm).
Hz (Hertz)Độ trầm hoặc độ cao của tiếng. Số càng nhỏ, tiếng càng trầm.
Cone / DomeMàng loa hình nón / hình vòm. Màng là phần rung để đẩy không khí.
Crossover (phân tần)Mạch chia tiếng: trầm gửi cho woofer, cao gửi cho tweeter.
Full-rangeMột củ loa phát toàn bộ dải tiếng, không chia nhỏ.
ABSMột loại nhựa cứng, nhẹ.

Điểm chính

  • Theo hình dạng màng loa, driver chia làm 2 nhóm chính: cone (hình nón, phổ biến cho tiếng trung và trầm) và dome (hình vòm, phổ biến cho tiếng cao, ít dùng cho trung và trầm).
  • Devialet dùng driver dome nhôm cho cả tweeter VÀ midrange (khác đa số hãng chỉ dùng dome cho tweeter), vì dome tỏa tiếng rộng hơn và ít méo do hiện tượng “cone breakup” (màng loa biến dạng khi rung nhanh) ở dải trung và cao.
  • Driver trầm đổi từ nhôm (Phantom I) sang ABS (Phantom Ultimate) qua các thế hệ - xem chi tiết công nghệ HBI ở bài “củ loa Devialet”.
Loa Devialet Phantom Ultimate 108dB trưng bày tại showroom Loa Devialet Việt Nam - driver dome nhôm tweeter và midrange, driver trầm ABS
Phantom Ultimate 108dB dùng driver dome nhôm cho cả tweeter và midrange - thiết kế khác biệt so với đa số loa cùng phân khúc.

Driver biến tín hiệu điện thành âm thanh như thế nào?

Driver hoạt động nhờ cuộn dây (voice coil) đặt trong từ trường của nam châm. Tín hiệu điện chạy qua cuộn dây làm màng loa (diaphragm, cone hoặc dome) rung và đẩy không khí xung quanh. Chính chuyển động đó tạo ra tiếng.

Một chiếc loa có thể chỉ có một driver full-range (phát toàn dải) hoặc nhiều driver, mỗi cái lo một dải tần, ghép qua mạch phân tần (crossover).

Cùng một mạch khuếch đại, hai loa dùng driver khác nhau về chất liệu và hình dạng có thể cho chất âm khác hẳn. Điều này đúng cả khi công suất và độ nhạy in trên tem giống nhau.

Phân loại driver theo dải tần đảm nhiệm

Loa Devialet Mania trưng bày tại showroom - dùng 4 driver full-range nhôm và 2 driver trầm side-firing
Devialet Mania dùng driver full-range - một dải tần rộng do một driver duy nhất đảm nhiệm, thay vì tách riêng tweeter/mid/woofer.
Loại driverDải tần đảm nhiệmKích thước thường gặpNghe thấy gì
Woofer (loa trầm)Dưới 250 HzLớn nhất, từ 4 đến 15 inchTiếng trống lớn, tiếng bass
Midrange (loa trung)250 Hz đến 2.000 Hz2-6 inchGiọng người và phần lớn nhạc cụ
Tweeter (loa cao)2.000 Hz đến 20.000 Hz, một số mẫu lên tới 40.000+ HzNhỏ nhất, thường dưới 1-1,5 inchTiếng chuông, tiếng chi tiết sáng
Ba loại driver theo dải tần. 1 inch khoảng 2,5 cm.

Loa full-range đi theo hướng khác: một driver duy nhất phát toàn dải, không phân tần, kích thước tùy thiết kế. Loa nhiều driver (2-way, 3-way) chia dải tần cho từng driver chuyên trách. Loa full-range đơn giản hơn nhưng khó tối ưu đồng đều mọi tần số.

Driver dạng cone và dome khác nhau thế nào?

Ngoài phân loại theo dải tần, driver còn khác nhau ở hình dạng màng loa. Yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp tới độ méo và độ rộng của vùng nghe được tiếng.

Cone (hình nón)Dome (hình vòm)
Thường dùng choMidrange và woofer, phổ biến nhấtTweeter; ít dùng cho midrange và woofer vì khó chế tạo dome lớn đủ cứng
Điểm yếuDễ xảy ra “cone breakup” ở tần số cao trong dải hoạt độngKhó làm to mà vẫn cứng
Điểm mạnhLàm được kích thước lớnTiếng tỏa rộng hơn cone ở cùng tần số, ít méo do breakup hơn trong dải thiết kế
Cone và dome khác nhau thế nào.

Cone breakup là hiện tượng màng loa không còn rung đều như một khối cứng, mà biến dạng thành sóng uốn từ tâm ra viền và tạo méo tiếng. Vật liệu cứng hơn (nhôm, sợi carbon, thêm phụ gia silica hoặc talc) đẩy hiện tượng này lên tần số cao hơn, giảm ảnh hưởng.

Với dome, ưu điểm chính là tiếng tỏa rộng. Nhờ vậy tránh được hiện tượng “beaming”: âm cao chỉ dồn thành chùm hẹp, nên ngồi lệch khỏi trục loa là nghe kém hẳn.

Chất liệu màng loa phổ biến trong ngành

Loa soundbar Devialet Dione tại showroom - 17 driver với nhiều chất liệu và kích thước khác nhau cho từng dải tần
Soundbar Devialet Dione dùng tới 17 driver để tái tạo âm vòm Dolby Atmos - mỗi nhóm driver phụ trách một dải tần và hướng phát riêng.
Chất liệuThường dùng choĐặc điểm
Giấy épWoofer/midrange phổ thôngNhẹ, damping tự nhiên tốt, giá rẻ nhưng dễ biến dạng theo thời gian/độ ẩm
PolypropyleneWoofer/midrange tầm trungChống ẩm tốt hơn giấy, âm trung tính, phổ biến ở loa gia đình
NhômTweeter, midrange, một số woofer cao cấpCứng, nhẹ, đẩy tần số breakup lên cao, âm chi tiết rõ ràng
TitanTweeter cao cấpNhẹ, bền, âm sáng và chi tiết, tản nhiệt tốt cho cuộn dây
BerylliumTweeter hi-end (giá rất cao)Cứng và nhẹ hơn hầu hết kim loại khác, độ méo cực thấp nhưng chi phí gia công cao
Lụa (silk)Tweeter dòng “ấm, mượt”Âm mềm mại, ít gắt, phổ biến ở loa hi-fi truyền thống châu Âu
ABSDriver trầm hi-end thế hệ mới (Devialet Phantom Ultimate)Nhẹ hơn nhôm, biên độ di chuyển lớn hơn, giảm rung không mong muốn
Không có chất liệu nào “tốt nhất tuyệt đối” - lựa chọn phụ thuộc mục tiêu thiết kế: giá thành, độ cứng cần thiết, và đặc tính âm mong muốn.

Driver trên các dòng loa Devialet đang bán tại Việt Nam

Loa Devialet Phantom Ultimate 98dB trưng bày tại showroom - driver dome nhôm treble và midrange, driver trầm ABS đối xứng
Phantom Ultimate 98dB dùng cùng kiến trúc driver với bản 108dB, chỉ khác kích thước và công suất.
ModelCấu hình driverChất liệu
Phantom Ultimate 108dB / 98dB3 đường tiếng: 1 tweeter dome + 1 midrange dome + 2 woofer đối xứngTweeter/midrange dome nhôm, woofer ABS
Phantom I 103dB3 đường tiếng: 1 tweeter + 1 midrange + 2 woofer 7,5 inchToàn bộ nhôm (thế hệ trước ABS)
Mania4 driver full-range + 2 woofer side-firing (kiến trúc 360 độ)Nhôm
Soundbar Dione17 driver (trung tâm, trái/phải, up-firing Dolby Atmos, side-firing)Kết hợp nhiều chất liệu theo từng nhóm driver
Số liệu theo công bố của Devialet. Chi tiết cấu tạo driver và công nghệ HBI của dòng Phantom Ultimate xem tại bài Củ loa Devialet: công nghệ driver và HBI.

Có một điểm đáng chú ý. Phantom I 103dB (dòng cũ hơn, vẫn đang bán) dùng driver toàn nhôm cho cả 3 dải tần. Phantom Ultimate (thế hệ mới) đổi driver trầm sang ABS. Devialet công bố lý do là ABS nhẹ hơn, cho phép màng loa di chuyển biên độ lớn hơn mà vẫn kiểm soát được rung. Kết quả là trầm sâu và sạch hơn dù thân loa không đổi kích thước.

Vì sao Devialet chọn dome cho cả midrange thay vì cone như đa số hãng?

Đây là lựa chọn thiết kế khác biệt rõ nhất của Devialet. Hầu hết loa 2-way và 3-way trên thị trường dùng driver cone cho midrange (nón nhựa, giấy hoặc nhôm), chỉ tweeter mới dùng dome. Devialet dùng dome nhôm cho cả tweeter lẫn midrange trên toàn bộ dòng Phantom.

ĐượcĐánh đổi
Tỏa tiếng rộng, hợp loa phát 360 độ; ít méo do breakupDome cỡ midrange khó chế tạo hơn dome tweeter: cần vật liệu đủ cứng (nhôm) để không biến dạng khi màng đẩy biên độ lớn. Vì vậy driver dome cỡ midrange hiếm gặp ở các hãng khác
Lý do Devialet chọn dome cho cả midrange.

Như đã nói ở trên, driver dome tỏa tiếng rộng hơn cone ở cùng tần số. Điều này hợp với hướng thiết kế của Devialet: loa hình cầu, phát âm 360 độ, không có “hướng nghe chuẩn” cố định như loa thùng chữ nhật truyền thống. Dome cũng ít méo do breakup hơn trong dải tần thiết kế, khớp với mục tiêu giảm méo tổng thể (kết hợp xử lý bù méo SAM đã nói ở bài driver Phantom).

Tổng quan các bộ phận còn lại xem trong bài cấu tạo của loa.

Câu hỏi thường gặp về driver loa

Driver và loa có phải là một không?

Không. “Loa” (speaker) chỉ toàn bộ hệ thống gồm driver, thùng loa, mạch phân tần và (với loa active) cả amply. “Driver” chỉ là bộ phận chuyển điện thành âm - một chiếc loa có thể chứa từ 1 đến hàng chục driver.

Vì sao driver hi-end thường làm bằng kim loại thay vì giấy?

Vì kim loại (nhôm, titan, beryllium) cứng hơn giấy, đẩy hiện tượng cone/dome breakup (méo do màng loa biến dạng) lên tần số cao hơn, ngoài dải tần nghe được rõ nhất. Đánh đổi là kim loại có thể tạo cộng hưởng kim loại đặc trưng nếu thiết kế không tốt - đây là lý do các hãng hi-end đầu tư nhiều vào hình dạng và gân gia cường cho driver kim loại, không chỉ đơn thuần đổi chất liệu.

Driver loa Devialet có thay được không?

Không. Driver được tích hợp kín trong buồng kín (HBI với dòng Phantom) ngay từ khâu sản xuất, không tháo rời để thay như loa thùng thông thường. Cần bảo hành/sửa chữa qua đại lý ủy quyền nếu driver gặp sự cố.

Muốn nghe thử sự khác biệt của driver dome nhôm Devialet so với loa driver cone thông thường?

Gọi hoặc Zalo 0972 680 093 để đặt lịch nghe thử tại showroom

Nguồn tham khảo

  • Tổng hợp kiến thức phân loại driver loa (woofer/tweeter/midrange, chất liệu màng loa) từ tài liệu kỹ thuật audio trong nước và quốc tế.
  • Thông số kỹ thuật chính hãng Devialet: Phantom Ultimate 108dB/98dB, Phantom I 103dB, Mania, Soundbar Dione.