Không gian nghe thử thiết bị Devialet tại showroom
Cập nhật ngày 18 phút đọc

DAC là gì? Cách đọc thông số và khi nào cần DAC rời

Chia sẻ:

DAC (Digital-to-Analog Converter) là bộ chuyển đổi biến dữ liệu nhạc dạng số (các con số 0 và 1) thành tín hiệu điện analog để ampli và loa phát ra tiếng. Mọi thiết bị phát nhạc số đều đã có sẵn DAC, nên câu hỏi thực tế là có cần mua thêm một DAC rời cho dàn loa của bạn hay không.

Đọc nhanh thuật ngữ

Số và analogSố là dữ liệu dạng con số trong file nhạc. Analog là điện áp thay đổi liên tục mà loa cần để rung.
Ampli (amply)Thiết bị khuếch đại tín hiệu để loa kêu to. DAC không làm việc này.
Sample rateSố lần “chụp” âm thanh mỗi giây. CD dùng 44,1 kHz, nghĩa là 44.100 lần mỗi giây.
Bit depthSố bit mô tả mỗi lần chụp. Càng nhiều bit, tiếng nhỏ nhất và to nhất cách nhau càng xa.
dB (decibel)Đơn vị đo độ lớn. Ở đây dùng để đo khoảng cách giữa tiếng to nhất và nhiễu nền.
JitterSai lệch nhỏ về thời điểm xuất từng mẫu âm thanh.

Điểm chính

  • Về lý thuyết, 16 bit cho dải động khoảng 96 dB, 24 bit khoảng 144 dB. Mức lấy mẫu 44,1 kHz đủ phủ dải nghe tới 20 kHz.
  • DAC không làm loa kêu to hơn; amply mới khuếch đại công suất.
  • Devialet Phantom Ultimate chỉ có ngõ vào số, nên DAC rời không có chỗ để kết nối.
Không gian nghe tại showroom Loa Devialet Việt Nam với dãy loa Devialet Phantom trên chân đứng, sofa và kệ tivi
Không gian nghe thử tại showroom: mỗi loa Phantom trên kệ đều có DAC và ampli riêng bên trong thân loa.

DAC nằm ở đâu trong chuỗi phát nhạc?

Nhạc trong file FLAC, MP3 hay luồng stream chỉ là các con số mô tả sóng âm tại từng thời điểm. Màng loa không hiểu con số, nó chỉ rung theo một điện áp thay đổi liên tục. DAC là khâu “phiên dịch” giữa hai thế giới đó, theo định nghĩa của Digital-to-analog converter trên Wikipedia.

Trong chuỗi phát nhạc, DAC luôn đứng sau nguồn số và trước tầng khuếch đại. Thiết bị làm việc ngược lại gọi là ADC, dùng khi thu âm từ micro thành file số.

BướcThiết bịViệc làm
1Nguồn số (file, stream, TV, CD)Cung cấp dữ liệu nhạc dạng số
2DACĐổi số thành điện áp analog
3AmpliKhuếch đại công suất
4LoaMàng loa tạo sóng âm
Chuỗi tín hiệu cơ bản: DAC chỉ chuyển đổi, ampli mới cấp năng lượng cho loa.

Nguyên lý hoạt động của DAC

DAC đọc lần lượt từng mẫu số, tạo ra mức điện áp tương ứng, rồi dùng bộ lọc tái tạo để làm mượt các bậc điện áp thành sóng liên tục. Chất lượng của quá trình này phụ thuộc vào hai thông số của bản ghi gốc.

Thông số đầu tiên là sample rate (tần số lấy mẫu), tức số mẫu trên mỗi giây. Theo định lý lấy mẫu Nyquist-Shannon, tần số lấy mẫu phải lớn hơn hai lần tần số cao nhất cần ghi. CD dùng 44,1 kHz, đủ ghi tới 22,05 kHz, vượt giới hạn nghe khoảng 20 kHz của tai người.

Thông số thứ hai là bit depth (độ sâu bit), số bit mô tả mỗi mẫu. Mỗi bit thêm vào mở rộng dải động lý thuyết khoảng 6 dB, theo công thức xấp xỉ 6,02 × số bit + 1,76 dB.

Bên trong một DAC, quá trình diễn ra qua bốn bước.

BướcChuyện gì xảy ra
1. Nhận mẫu sốVí dụ 44.100 mẫu mỗi giây, mỗi mẫu 16 bit
2. Canh thời điểmXung clock quyết định đúng lúc xuất từng mẫu. Sai lệch ở bước này gọi là jitter
3. Đổi thành điện ápMỗi mẫu thành một mức điện áp dạng bậc thang
4. Làm mượtBộ lọc tái tạo làm mượt các bậc thành sóng analog liên tục
Bước clock chính là lý do hai DAC cùng thông số 24 bit vẫn có thể cho chất âm khác nhau.

Hai kiến trúc chip phổ biến là delta-sigma và R-2R; với người nghe, kết quả đo thực tế quan trọng hơn tên kiến trúc.

Đầu DAC có tác dụng gì?

Tác dụng duy nhất của DAC là đổi tín hiệu số sang analog với sai lệch thấp nhất có thể: ít nhiễu nền, ít méo, đúng nhịp thời gian. Một đầu DAC rời không thêm “chất âm” mới. Nó chỉ thay cho DAC có sẵn khi DAC đó nằm cạnh nguồn nhiễu (CPU, Wi-Fi, màn hình) hoặc không hỗ trợ định dạng bạn cần. Bảng dưới cho thấy DAC thực ra đã có mặt ở nhiều chỗ trong phòng nghe.

Thiết bịDAC nằm ở đâuTín hiệu đi ra
Điện thoại, laptopChip âm thanh trên bo mạch chủAnalog mức tai nghe (jack 3,5 mm) hoặc số qua USB/Bluetooth
TVBên trong TVSố qua cổng quang/HDMI hoặc analog qua jack tai nghe
DAC rờiThiết bị riêng, nguồn điện riêngAnalog mức line (RCA/XLR) tới ampli
Ampli tích hợp DAC (ví dụ Devialet Astra)Bên trong, ngay trước tầng khuếch đạiTín hiệu công suất ra cọc loa
Loa active (ví dụ Devialet Phantom)Trong thân loaKhông có tín hiệu trung gian nào đi ra ngoài
Đi theo thứ tự trên, DAC càng nằm gần loa thì đường tín hiệu analog càng ngắn.

Đọc thông số DAC thế nào

Năm thông số sau xuất hiện trên hầu hết bảng thông số DAC. Con số lý thuyết của định dạng và con số đo được của thiết bị là hai chuyện khác nhau. Theo tổng hợp trên trang Audio bit depth (Wikipedia), công nghệ chuyển đổi tới năm 2011 bị giới hạn ở SNR khoảng 123 dB, tương đương khoảng 21 bit hiệu dụng, dù định dạng 24 bit cho phép tới khoảng 144 dB.

Thông sốNghĩa là gìLưu ý
Bit depthĐộ phân giải biên độ mỗi mẫu: 16 bit cho khoảng 96 dB, 24 bit cho khoảng 144 dB về lý thuyếtĐó là giới hạn của định dạng, không phải hiệu năng thật
Sample rateSố mẫu mỗi giây: 44,1 kHz (CD), 96 và 192 kHz (Hi-Res)Chỉ có ý nghĩa khi nguồn nhạc đúng định dạng đó
SNR / dynamic rangeKhoảng cách giữa tín hiệu lớn nhất và nhiễu nền, thực tế khoảng 123 dB (mốc 2011)Chỉ nên so khi cùng điều kiện đo
THD+NTổng méo hài cộng nhiễu, tính bằng phần trăm. Càng nhỏ càng sạchPhải kèm mức tín hiệu, tần số và tải
JitterSai lệch thời điểm xuất mẫu, phụ thuộc thiết kế clockÍt hãng công bố một số liệu thống nhất
Mốc lý thuyết theo công thức 6,02 × bit + 1,76 dB; mốc thực tế theo tổng hợp trên Wikipedia (Audio bit depth).

Áp vào một thiết bị cụ thể sẽ dễ hình dung hơn. Bảng thông số chính thức của Devialet cho Amply Devialet Astra ghi các con số dưới đây. Lưu ý THD+N và SNR ở đây đo cho cả chuỗi DAC và tầng khuếch đại, không phải riêng chip DAC.

Hạng mục (spec sheet Devialet Astra)Giá trị công bố
Ngõ vào số (coaxial, quang)Tới 192 kHz / 24 bit; tối đa 4 cổng coaxial RCA 75 Ω, 2 cổng TOSLINK
Ngõ vào mạngTới 192 kHz / 24 bit
Ngõ vào USBTới 384 kHz / 24 bit
Xử lý tín hiệu số (DSP)192 kHz / 32 bit
SNR-117 dB
THD+N0,001% (10 Wrms, 4 Ω, 1 kHz); 0,0006% (100 Wrms, 4 Ω, 1 kHz)
Công suất2 × 300 Wrms tải 4 Ω, 2 × 150 Wrms tải 8 Ω
Nguồn: Spec Sheet Devialet Astra (bản tiếng Anh) do Devialet phát hành.
Amply Devialet Astra phiên bản Light Bronze, ampli tích hợp DAC, streamer và bộ xử lý tín hiệu trong một thân máy
Devialet Astra bản Light Bronze: DAC, streamer và tầng khuếch đại nằm chung một thân máy.

DAC và amply khác nhau như thế nào?

DAC đổi dạng tín hiệu, ampli tăng năng lượng tín hiệu. Đầu ra của DAC rời là tín hiệu mức line, khoảng vài volt và dòng rất nhỏ, không đủ để đẩy màng loa. Ampli nhận tín hiệu đó và cấp dòng điện lớn để giữ đúng điện áp trên loa. Một thiết bị có thể làm cả hai việc, nhưng hai chức năng không thay thế được cho nhau.

Tiêu chíDACAmply
Chức năngĐổi số sang analogKhuếch đại analog lên mức công suất
Đầu vàoTín hiệu số (USB, quang, coaxial, mạng)Tín hiệu analog mức line (hoặc số, nếu có DAC tích hợp)
Đầu raMức line tới ampli hoặc preampMức công suất tới cọc loa
Thông số đặc trưngBit depth, sample rate, SNR, jitterCông suất (W), trở kháng tải (Ω), hệ số damping
Có làm loa kêu to hơn khôngKhôngCó
Phono preamp là khối thứ ba hay bị nhầm: nó khuếch đại tín hiệu analog cực nhỏ từ kim đĩa than, không liên quan tới DAC.

Ranh giới giữa hai khối có thể thu ngắn tới mức gần như biến mất. Theo whitepaper công nghệ SAM và ADH của Devialet, thiết kế DAC “Magic Wire” trên dòng ampli Devialet đời đầu đặt DAC ngay trong lõi tầng Class A. Dòng điện ra từ chip DAC được chuyển thẳng thành điện áp qua một điện trở chính xác, không qua op-amp, và đường tín hiệu analog từ điểm đó tới cọc loa dưới 5 cm. Bối cảnh thế hệ ampli này được trình bày trong bài tổng quan ampli Devialet Expert.

Khi nào cần DAC rời, khi nào không

DAC rời chỉ có giá trị khi trong hệ thống tồn tại một đoạn analog mà bạn muốn DAC tốt hơn đảm nhiệm.

Ba cấu hình dàn loa phổ biến cho thấy rõ vai trò của DAC.

Cấu hìnhĐường tín hiệuDAC rời có cần không?
Dàn rời truyền thốngNguồn số, DAC rời, ampli analog, loa passiveCó vai trò rõ, vì nâng cấp DAC là thay đúng một mắt xích
Ampli tích hợp DACNguồn số vào thẳng ampli, rồi tới loa passiveCắm DAC rời vào ngõ analog sẽ bỏ qua DAC trong ampli đã được thiết kế riêng cho tầng khuếch đại
Loa active như PhantomDSP, DAC, ampli và driver nằm hết trong thân loa; tín hiệu còn ở dạng số tới tận bên trongKhông có điểm nào để chèn DAC rời
Trong ba cấu hình, chỉ dàn rời truyền thống thực sự cần quyết định chọn DAC rời.

Với dòng loa Devialet Phantom, đây không chỉ là chuyện “thừa”. Trang thông số Phantom Ultimate 108 dB liệt kê các cổng vật lý là Ethernet RJ45 và quang TOSLINK (cổng truyền tiếng bằng ánh sáng), cùng Wi-Fi 6 và Bluetooth 5.3. Loa không có ngõ vào analog, nên tín hiệu từ một DAC rời không có chỗ để cắm. Thứ duy nhất đứng trước Phantom là nguồn số: ứng dụng stream qua AirPlay 2, Spotify Connect, Tidal Connect, Google Cast, Roon Ready, hoặc TV qua cổng quang.

Góc nghe nhìn tại showroom với tivi, soundbar Devialet Dione, mâm đĩa than và loa Devialet Phantom đặt trên chân đứng
Góc nghe nhìn tại showroom: TV truyền tín hiệu số tới loa, phần chuyển đổi số sang analog diễn ra bên trong từng loa Devialet.

Trên Phantom Ultimate, Devialet công bố xử lý tín hiệu 32 bit / 96 kHz trên chip ASIC do hãng tự phát triển, ngõ vào mạng tới 24 bit / 192 kHz và cổng quang tới 24 bit / 96 kHz. Vì DAC và ampli được thiết kế cho đúng bộ driver bên trong, việc tối ưu chuỗi tín hiệu đã hoàn tất từ nhà máy. Phần chip xử lý này được phân tích riêng trong bài chip trong loa là gì.

Nên mua loại DAC nào?

Khi đã rõ DAC là gì, việc chọn mua nên bắt đầu từ thiết bị đứng sau DAC, không phải từ thông số DAC. Bốn câu hỏi sau, hỏi theo thứ tự, giúp loại bỏ phần lớn trường hợp mua sai.

Câu hỏiNếu trả lời như sau
1. Loa của bạn active hay passive?Loa active tích hợp DAC như Phantom, Mania, Dione thì không cần DAC rời. Loa passive thì xét tiếp
2. Ampli hiện tại có DAC tích hợp không?Có và đủ ngõ vào số bạn cần thì giữ nguyên. Không có, hoặc là ampli analog thuần, thì xét tiếp
3. Nguồn nhạc chính là gì?Stream qua mạng: ưu tiên DAC có streamer. Máy tính: ưu tiên ngõ USB. TV và đầu đĩa: ưu tiên ngõ quang hoặc coaxial
4. Ngân sách tách rời hay gộp?Nếu đang cân nhắc thay cả ampli, một ampli streaming tích hợp DAC thường gọn và đồng bộ hơn mua DAC rời cộng ampli rời
Bốn câu hỏi trước khi mua DAC rời.

Khi đã xác định cần DAC rời, hãy so thông số trong cùng điều kiện đo và kiểm tra cổng ra khớp với ampli (RCA hay XLR). Con số 32 bit hay 768 kHz trên hộp không có ý nghĩa nếu thư viện nhạc của bạn chủ yếu là 16 bit / 44,1 kHz.

Câu hỏi thường gặp

Cổng USB DAC là gì?

Cổng USB DAC là ngõ vào USB trên DAC hoặc ampli, cho phép máy tính gửi thẳng dữ liệu âm thanh số vào thiết bị. Khi đó DAC trong máy tính bị bỏ qua và việc chuyển đổi do DAC của thiết bị ngoài đảm nhận.

DAC có làm loa kêu to hơn không?

Không. DAC chỉ chuyển đổi tín hiệu số sang analog ở mức line. Âm lượng và lực đẩy loa do amply quyết định; nếu loa kêu nhỏ, vấn đề nằm ở công suất ampli hoặc độ nhạy loa.

DAC và LDAC có giống nhau không?

Không. DAC là mạch chuyển đổi tín hiệu số sang analog. LDAC là codec truyền âm thanh qua Bluetooth do Sony phát triển, dùng để nén và truyền dữ liệu số; ở thiết bị nhận vẫn cần một DAC để chuyển dữ liệu đó thành analog.

Bốn thuật ngữ hay bị nhầm khi tìm hiểu DAC: DAC là mạch chuyển số sang analog, đứng trước ampli; USB DAC là DAC nhận dữ liệu qua cổng USB, nằm giữa máy tính và ampli; LDAC là codec Bluetooth của Sony, thuộc đường truyền không dây trước DAC; phono preamp là mạch khuếch đại tín hiệu kim đĩa than, nằm giữa mâm đĩa than và ampli.

Loa Devialet Phantom có cần mua thêm DAC rời không?

Không. Phantom là loa active tích hợp sẵn xử lý tín hiệu số, DAC và ampli. Theo trang thông số Phantom Ultimate, loa chỉ có ngõ vào số (mạng, Bluetooth, quang TOSLINK), nên không có chỗ để nhận tín hiệu analog từ DAC rời.

Muốn nghe chuỗi DAC và ampli được thiết kế liền khối trên loa Phantom hoặc ampli Astra?

Đặt lịch nghe thử tại showroom hoặc gọi, Zalo 0972 680 093

Nguồn tham khảo

  • Wikipedia - Digital-to-analog converter (định nghĩa, kiến trúc delta-sigma và R-2R).
  • Wikipedia - Audio bit depth (công thức dải động, mốc 16 bit/24 bit, giới hạn khoảng 123 dB của bộ chuyển đổi thực tế).
  • Wikipedia - Nyquist-Shannon sampling theorem và Compact Disc Digital Audio (tần số lấy mẫu 44,1 kHz).
  • Devialet - Spec Sheet Devialet Astra (thông số ngõ vào, DSP, SNR, THD+N, công suất).
  • Devialet - Whitepaper “SAM and ADH technologies” (thiết kế DAC “Magic Wire” và kiến trúc ADH).
  • Thông số Devialet Phantom Ultimate 108 dB theo trang sản phẩm loadevialet.vn (xử lý tín hiệu, ngõ vào, kết nối).