DTS:X là định dạng âm thanh vòm của DTS (nay thuộc Xperi), trình diễn lần đầu tại CES 2015. Điểm khác với âm thanh vòm truyền thống: mỗi tiếng động trong phim được gắn một vị trí trong không gian ba chiều, rồi bộ giải mã tự chia ra số loa thật đang có trong phòng của bạn. Vì vậy loa không cần đặt theo một bố cục cố định. Cách làm này gọi là âm thanh theo đối tượng (object-based).
Điểm chính
- Bản tại gia giải mã tối đa 7.1.4 từ đĩa và 5.1.4 từ streaming.
- Phiên bản Pro mở rộng lên 30 loa và 2 loa siêu trầm, tổng 32 kênh đầu ra.
- Devialet Dione và B&O Beosound Theatre không công bố giải mã định dạng này; nội dung DTS cần chuyển sang PCM.
Đọc nhanh thuật ngữ
Âm thanh theo đối tượng nghĩa là mỗi tiếng động (tiếng trực thăng, tiếng mưa) có vị trí riêng, thay vì chia sẵn vào từng loa. Ký hiệu 7.1.4 đọc là 7 loa ngang tai, 1 loa siêu trầm, 4 loa trên cao. Kênh nền (bed) là phần âm thanh tạo không khí chung của cảnh phim.
Về đường truyền: lossless là nén mà không mất chi tiết, nghe giống bản gốc; PCM là âm thanh số không nén, soundbar nào cũng nhận được. HDMI eARC là cổng cho âm thanh chất lượng cao đi ngược từ TV về loa. Bitstream hay passthrough là chuyển nguyên luồng âm thanh gốc cho loa tự giải mã.
Cách DTS:X đặt âm thanh vào không gian
Bản phối gồm hai lớp: các kênh nền giữ không khí chung của cảnh phim, và các đối tượng âm thanh mang thông tin vị trí. Vị trí được ghi bằng tọa độ so với người nghe, nên bộ giải mã chỉ cần biết phòng có bao nhiêu loa, đặt ở đâu để tự tính loa nào phát, ở mức bao nhiêu.
Luồng xử lý đi qua bốn chặng. Ở phòng thu, bản phối gồm kênh nền cộng đối tượng có tọa độ 3D. Trong luồng dữ liệu, lõi DTS-HD Master Audio đi kèm phần mở rộng đối tượng. Bộ giải mã đọc vị trí rồi đối chiếu với cấu hình loa đã khai báo. Cuối cùng, tại phòng nghe, tín hiệu ra các loa thực có: 5.1.2, 7.1.4 hoặc bố cục đối xứng khác.
Nguyên lý này giống Dolby Atmos; phần so sánh với hệ kênh 5.1, 7.1 và cách đọc ký hiệu loa đã có trong bài Dolby Atmos là gì. Theo DTS, bộ giải mã thích ứng với “gần như mọi bố cục loa đối xứng”. Điểm riêng nằm ở cách đóng gói: trên đĩa Blu-ray, phần đối tượng được đặt chồng lên một luồng DTS-HD Master Audio, nên đầu phát và ampli đời cũ vẫn đọc được phần nền.
Ba tầng định dạng: DTS 5.1, DTS-HD Master Audio và DTS:X
DTS:X là tầng trên cùng của một chuỗi định dạng xếp chồng, mỗi tầng giữ tương thích với tầng dưới. Lớp đáy là DTS Digital Surround 5.1, luồng nén khoảng 1,5 Mbit/s mà mọi đầu Blu-ray đều giải mã được. Tầng giữa là DTS-HD Master Audio không nén (lossless), tối đa 8 kênh rời trên Blu-ray, tốc độ biến thiên tới 24,5 Mbit/s.
| Tầng | Định dạng | Nội dung | Thiết bị cần |
|---|---|---|---|
| 3 | DTS:X | Đối tượng và thông tin vị trí | Bộ giải mã DTS:X |
| 2 | DTS-HD Master Audio | Tối đa 7.1 không nén, tới 24,5 Mbit/s | HDMI tới thiết bị giải mã hoặc eARC |
| 1 | DTS Digital Surround | 5.1 nén, khoảng 1,5 Mbit/s | Mọi thiết bị có chữ “DTS” |
Cấu trúc xếp chồng giải thích một tình huống hay gặp: cùng một đĩa phim, ampli đời cũ báo “DTS-HD MA”, còn thiết bị nhận qua cổng quang chỉ báo “DTS”. Không thiết bị nào lỗi; mỗi máy đọc tới tầng cao nhất nó hiểu và bỏ qua phần còn lại.
DTS:X Pro là gì?
DTS:X Pro là gói giải mã nâng cao cho phòng chiếu tại gia cao cấp, hỗ trợ tối đa 30 loa và 2 loa siêu trầm, tổng 32 kênh đầu ra, kèm bộ ánh xạ không gian DTS Neural:X và bộ dựng đối tượng (object renderer). Đây không phải định dạng nội dung mới, chỉ khác số loa bộ xử lý được phép điều khiển.
Bản phối thương mại thường dừng ở 7.1.4, nên để lấp đầy hơn 12 loa, Neural:X ánh xạ lại kênh nền và cả nội dung stereo, 5.1 cũ ra toàn bộ hệ loa, kể cả loa trên cao. Đây là xử lý mở rộng (upmix), không tạo ra thông tin vị trí mà bản phối gốc không có. Bộ dựng đối tượng giữ vị trí gốc, còn Neural:X ánh xạ kênh nền ra những loa còn trống.
Tóm lại có hai đường vào. Với bản phối đối tượng (thường tới 7.1.4), bộ dựng đối tượng giữ vị trí gốc và xuất ra tối đa 30 loa cộng 2 loa siêu trầm, tổng 32 kênh. Với stereo và 5.1 cũ, Neural:X ánh xạ kênh nền ra loa còn trống, đầu ra như trên.
DTS:X và Dolby Atmos khác nhau thế nào?
Hai định dạng dùng chung triết lý phối âm theo đối tượng, nên khác biệt người nghe cảm nhận phụ thuộc bản phối của từng bộ phim nhiều hơn định dạng. Khác biệt có ý nghĩa khi chọn thiết bị nằm ở lượng nội dung, đường truyền và độ phủ thiết bị: Dolby Atmos có mặt rộng trên streaming và nhạc, còn DTS:X chủ yếu nằm trên đĩa Blu-ray, UHD Blu-ray và mới vào streaming từ năm 2024.
Về đường truyền, bản trên đĩa đi kèm DTS-HD Master Audio không nén, còn bản streaming dùng codec nén để tiết kiệm băng thông, tương tự Dolby Atmos đi trên Dolby Digital Plus khi phát trực tuyến. So “định dạng nào hay hơn” giữa một bản đĩa và một bản streaming vì thế là so hai nguồn khác nhau.
| Tiêu chí | DTS:X (tại gia) | DTS:X Pro | Dolby Atmos (tại gia) |
|---|---|---|---|
| Cách phối âm | Kênh nền + đối tượng | Như bản thường | Kênh nền + đối tượng |
| Giải mã tối đa | 7.1.4 từ đĩa, 5.1.4 từ streaming | 30 loa + 2 loa siêu trầm (32 kênh) | Cấu hình tới 24.1.10 |
| Định dạng mang tín hiệu | DTS-HD Master Audio (đĩa), codec nén riêng cho streaming | Như bản thường | Dolby TrueHD, Dolby Digital Plus, Dolby MAT |
| Mở rộng nội dung cũ | Neural:X | Neural:X tới 30 loa | Dolby Surround Upmixer |
| Thiết bị phổ biến | Ampli AV, TV, soundbar có giải mã DTS:X | Bộ xử lý phòng chiếu cao cấp | Ampli AV, TV, soundbar, tai nghe |
DTS Virtual:X có phải là DTS:X không?
Không. DTS Virtual:X là công nghệ cấp phép riêng, tạo cảm giác âm vòm và âm trên cao từ ít nhất 2 loa bằng xử lý tâm lý âm học (đánh lừa tai); nó áp lên mọi nguồn âm thanh chứ không giải mã đối tượng của bản phối. DTS Headphone:X là xử lý hai tai (binaural) cho tai nghe và thiết bị di động. Thiết bị in logo Virtual:X có thể hoàn toàn không đọc được luồng đối tượng.
Còn “DTS:X Ultra” là tên một ứng dụng âm thanh không gian trên Windows cho game và tai nghe, sau này phát hành dưới tên DTS Sound Unbound; nó không liên quan tới giải mã trên dàn rạp tại gia. Khi đọc nhãn DTS trên thông số thiết bị, mỗi nhãn nghĩa một chuyện khác nhau:
- DTS:X decoding: giải mã đối tượng thật.
- DTS Virtual:X: giả lập âm vòm và âm trên cao, không đọc đối tượng.
- DTS Headphone:X: xử lý hai tai cho tai nghe.
- DTS hoặc DTS-HD: chỉ đọc tới tầng 1 hoặc tầng 2 của sơ đồ ba tầng ở trên.
Nguồn nội dung DTS:X: đĩa Blu-ray và streaming
Nguồn ổn định nhất là đĩa Blu-ray và UHD Blu-ray, nơi bản phối đi kèm DTS-HD Master Audio không nén. Trên streaming, định dạng này xuất hiện từ ngày 15/5/2024 khi Disney+ đưa âm thanh IMAX Enhanced vào phim hòa nhạc “Queen Rock Montreal” và 18 phim Marvel. Bản streaming cần TV hoặc ampli được chứng nhận IMAX Enhanced, và theo DTS chỉ giải mã tối đa 5.1.4. Tóm lại: đĩa Blu-ray và UHD Blu-ray cho DTS-HD Master Audio không nén, giải mã tối đa 7.1.4; streaming (từ 15/5/2024) dùng codec nén, cần thiết bị chứng nhận IMAX Enhanced, giải mã tối đa 5.1.4.
Hai luồng này dùng bộ giải mã khác nhau, nên thiết bị đọc tốt bản đĩa chưa chắc nhận được bản streaming; danh sách thiết bị hỗ trợ bản streaming hẹp hơn nhiều.
Kiểm tra thiết bị có giải mã DTS:X thật
Cách chắc chắn nhất là xem màn hình thông tin của thiết bị cuối (ampli, soundbar) khi đang phát: nó phải báo đúng “DTS:X”, không phải “DTS”, “DTS-HD MA” hay “PCM”. Cùng một đĩa phim, thiết bị cuối nhận được thứ khác nhau theo đường truyền. Đầu phát nối HDMI vào ampli có giải mã cho bitstream nguyên vẹn, ampli báo DTS:X. Đầu phát qua TV rồi eARC tới soundbar giữ nguyên nếu TV truyền thẳng DTS và soundbar giải mã được; nếu không, thường rơi về PCM. Đầu phát qua TV rồi ARC hoặc cổng quang chỉ còn lõi DTS 5.1 nén, hoặc PCM 2 kênh.
Báo sai tầng thì lỗi nằm ở một mắt xích trên đường truyền. Kiểm tra theo thứ tự năm bước:
- Thông số thiết bị cuối ghi “DTS:X decoding”, không chỉ “DTS Virtual:X”.
- Đầu phát hoặc ứng dụng đặt đầu ra ở chế độ bitstream, không phải PCM.
- Nếu tín hiệu đi qua TV, TV phải truyền thẳng (passthrough) DTS.
- TV nối thiết bị âm thanh bằng HDMI eARC; ARC và cổng quang chỉ mang DTS 5.1 nén.
- Phim có rãnh âm thanh tương ứng: xem bìa đĩa hoặc mục chọn âm thanh.
Một tình huống đáng lưu ý: có TV không truyền thẳng DTS qua cổng ARC/eARC, nên soundbar chỉ nhận PCM dù cả đầu phát lẫn soundbar đều hỗ trợ DTS. Khi đó đặt đầu phát xuất PCM đa kênh để TV chuyển tiếp đủ số kênh qua eARC.
Soundbar Devialet Dione và B&O Beosound Theatre với nội dung DTS
Loa soundbar Devialet Dione là soundbar Dolby Atmos 5.1.2 với 17 driver (củ loa) và một cổng HDMI eARC/ARC. Dione không giải mã DTS:X nguyên bản; nội dung DTS đa kênh vẫn phát được khi nguồn phát hoặc TV chuyển sang PCM, rồi Dione phân bổ ra cấu hình 5.1.2 bằng xử lý riêng của Devialet.

B&O Beosound Theatre công bố giải mã Dolby Atmos 7.1.4, Dolby TrueHD, Dolby Digital Plus 7.1, Dolby MAT, PCM 7.1 và AAC, với 3 cổng HDMI vào cùng 1 cổng HDMI eARC. Danh sách hãng công bố không có DTS. Lợi thế thực tế nằm ở 3 cổng HDMI vào: đầu phát cắm thẳng vào soundbar, xuất PCM 7.1 thì giữ đủ số kênh của bản phối mà không phụ thuộc TV.

| Tiêu chí | Devialet Dione | B&O Beosound Theatre |
|---|---|---|
| Cấu hình hãng công bố | Dolby Atmos 5.1.2 | Dolby Atmos 7.1.4 |
| Giải mã DTS:X | Không | Không có trong danh sách hãng công bố |
| Nhận PCM đa kênh | Có | Có, tới PCM 7.1 |
| Cổng HDMI | 1 eARC/ARC | 3 vào + 1 eARC |
| Cách phát phim có rãnh DTS tốt nhất | Đầu phát hoặc TV xuất PCM đa kênh qua eARC | Cắm đầu phát vào HDMI của soundbar, xuất PCM 7.1 |
Khung chọn thiết bị theo nguồn xem chính
DTS:X đáng ưu tiên khi nguồn xem chính là đĩa UHD Blu-ray và hệ thống là ampli AV với loa rời, nơi bản phối đối tượng không nén được giải mã trọn vẹn. Với người xem chủ yếu qua ứng dụng streaming trên TV, nội dung còn ít và cần thiết bị chứng nhận riêng; khả năng giải mã Dolby Atmos qua eARC, độ rõ thoại và cách đặt soundbar trong phòng ảnh hưởng tới trải nghiệm hằng ngày nhiều hơn.
Nếu nguồn xem chính là đĩa UHD Blu-ray, nên ưu tiên ampli hoặc soundbar có giải mã DTS:X thật, kết nối HDMI hoặc eARC. Nếu xem cả đĩa lẫn streaming, ưu tiên Dolby Atmos qua eARC và khả năng nhận PCM đa kênh, còn giải mã DTS là điểm cộng. Nếu chủ yếu xem streaming trên TV, DTS chỉ là tiêu chí phụ; chất lượng thoại và cách đặt loa quan trọng hơn.
Với soundbar không giải mã như hai mẫu trên, phim vẫn phát đủ kênh, chỉ mất thông tin vị trí đối tượng. Người có bộ sưu tập đĩa lớn nên nghe thử chính bộ phim đó ở chế độ PCM trên hệ thống định mua trước khi quyết định. Các mẫu tham khảo nằm ở danh mục soundbar Devialet Dione và trang soundbar B&O Beosound Theatre.
Câu hỏi thường gặp
DTS:X có bắt buộc phải có loa trần không?
Không. Định dạng này không đòi hỏi bố cục loa cố định; hệ 5.1 không loa trần vẫn phát trọn bản phối, đối tượng trên cao được dồn về loa ngang tai.
Cổng quang có truyền được DTS:X không?
Không. Cổng quang chỉ mang được lõi DTS 5.1 nén. Muốn giữ phần đối tượng cần HDMI nối thẳng tới thiết bị giải mã hoặc HDMI eARC.
DTS:X Profile 2 là gì?
Đây là tên thường dùng cho bản nén dành cho streaming, ra mắt cùng âm thanh IMAX Enhanced trên Disney+ năm 2024, giải mã tối đa 5.1.4 và cần thiết bị được chứng nhận riêng.
Muốn nghe thử một cảnh phim nhiều kênh trên Devialet Dione hoặc B&O Beosound Theatre trước khi chọn?
Đặt lịch nghe thử tại showroom hoặc gọi, Zalo 0972 680 093
Nguồn tham khảo
- DTS:X - trang công nghệ chính thức của DTS (dts.com)
- DTS:X Pro - trang giải pháp phòng chiếu tại gia của DTS (consumer.dts.com)
- What is DTS:X? The streaming format explained - blog Xperi, 15/4/2024
- DTS (company) - Wikipedia
- Thông số kỹ thuật soundbar Devialet Dione và B&O Beosound Theatre theo công bố chính hãng

