Không gian nghe thử thiết bị Devialet tại showroom
19 phút đọc

Loa Kiểm Âm Là Gì? Khác Loa Thường, Có Nên Nghe Nhạc?

Chia sẻ:

Loa kiểm âm là gì? Đó là loa dùng trong phòng thu để nghe lại bản ghi âm đúng như nó vốn có, không tự tăng tiếng trầm hay tiếng cao. Tên tiếng Anh là studio monitor. Loa kiểm âm giúp người làm nhạc nghe ra lỗi để sửa, không phải để bài hát nghe hay hơn.

Điểm chính

  • Loại cỡ nhỏ (near-field) được đặt cách tai khoảng 0,9-1,5 m, để phần lớn âm thanh đi thẳng tới tai thay vì dội qua tường.
  • Giới làm nhạc không thống nhất thế nào là loa “chuẩn”: có người chọn loa chính xác nhất, có người cố tình chọn loa khó nghe.
  • Nghe nhạc ở nhà bằng loại loa này được, nhưng chỉ phát huy khi bạn ngồi gần và đúng vị trí.

Vai trò của loa kiểm âm trong phòng thu

Trong phòng thu, loa kiểm âm là “cái gương” của bản nhạc. Kỹ sư nghe qua loa để biết giọng hát quá to, tiếng trống quá đục hay có tiếng rè. Nếu loa tự làm đẹp âm thanh, các lỗi này bị che đi và lọt vào bản phát hành.

Đọc nhanh thuật ngữ

Hz (héc)
Số lần rung mỗi giây. Số nhỏ là tiếng trầm, số lớn là tiếng cao.
dB (đề-xi-ben)
Đơn vị so độ to, hoặc độ chênh giữa hai mức âm thanh.
Đáp ứng phẳng
Loa phát tiếng trầm, tiếng trung và tiếng cao đều nhau, không dải nào nổi lên.
Tô màu âm thanh
Loa tự thêm hoặc bớt một dải âm so với bản thu gốc.
Hòa âm (mix)
Bước chỉnh độ to, vị trí trái phải của từng giọng và nhạc cụ.
Near-field
Cách nghe ở cự ly gần, loa đặt trên bàn hoặc chân đứng sát người nghe.

Chữ “monitor” khi nói về loa ngụ ý đáp ứng tần số loa tương đối phẳng, đồng thời các dải âm không bị lệch pha với nhau. Lệch pha là khi tiếng trầm và tiếng cao của cùng một nốt tới tai lệch thời điểm. Lệch pha làm nét nhạc nhòe đi và làm vị trí ca sĩ, nhạc cụ khó định hình.

Một bản nhạc thường đi qua loa kiểm âm nhiều lần trước khi tới tay người nghe. Sơ đồ dưới cho thấy vị trí của nó trong quy trình.

Loa kiểm âm nằm ở đâu trong quy trình làm nhạc

1. Thu âm
Ghi từng giọng hát, nhạc cụ vào máy.
2. Nghe trên loa kiểm âm
Tìm lỗi: lệch to nhỏ, tiếng rè, dải âm bị dư.
3. Hòa âm
Chỉnh lại từng phần, rồi nghe lại.
4. Kiểm tra chéo
Nghe thử trên tai nghe, loa phổ thông.
5. Phát hành
Bản nhạc tới loa và tai nghe của người nghe.

Bước 4 thường bị bỏ qua khi nói về loa kiểm âm. Phần lớn phòng thu chuyên nghiệp giữ vài bộ loa khác nhau, kể cả tai nghe phổ thông. Lý do là kỹ sư cần biết bản hòa âm có còn ổn khi phát trên thiết bị bình thường hay không.

Tại sao gọi là loa kiểm âm?

Vì việc chính của nó là kiểm tra âm thanh, đúng nghĩa chữ “monitor” (giám sát). Trong thập niên 1920-1930, loa trong phòng thu chủ yếu dùng để phát hiện lỗi kỹ thuật như nhiễu hay mất tín hiệu. Phải đến năm 1944 mới có mẫu loa chất lượng cao đầu tiên được thiết kế riêng cho phòng thu.

Loa kiểm âm khác gì loa thường?

Khác biệt lớn nhất nằm ở mục tiêu: loa kiểm âm phải nói thật, còn loa nghe nhạc được phép làm đẹp. Từ mục tiêu đó kéo theo khác biệt về cách chỉnh âm, khoảng cách nghe và cấu tạo. Bảng dưới so sánh loa kiểm âm phòng thu với loa nghe nhạc gia đình phổ thông.

Tiêu chíLoa kiểm âmLoa nghe nhạc phổ thôngĐiều này có nghĩa gì
Mục tiêuPhát lại đúng bản thu để tìm lỗiCho tiếng dễ nghe, cuốn hútLoa kiểm âm có thể nghe “khô” hơn bạn quen
Cách chỉnh âmĐáp ứng phẳng, hạn chế tô màuThường được chỉnh tăng trầm hoặc tăng caoBản thu kém trên loa kiểm âm sẽ lộ lỗi rõ hơn
AmpliPhần lớn là loa active, thường mỗi dải một ampli riêngCó cả loại cần ampli rời và loại tích hợpLoa kiểm âm active chỉ cần cắm nguồn và dây tín hiệu
Khoảng cách ngheCỡ nhỏ: 0,9-1,5 mTheo phòng khách, thường xa hơnNgồi xa, loa kiểm âm nhỏ mất lợi thế chính
Độ bềnChịu được âm lượng lớn và tiếng đột ngột từ bản thu chưa xử lýTính cho nội dung đã hoàn thiệnĐây là lý do thùng loa kiểm âm thường chắc, nặng
Đặc điểm loa kiểm âm tổng hợp theo Wikipedia (Studio monitor). Cột cuối là cách hiểu cho người nghe tại nhà.

Ở hàng “Ampli”, loa active là loa có sẵn ampli bên trong. Ampli là mạch khuếch đại tín hiệu cho đủ mạnh để đẩy loa. Loa kiểm âm active thường chia tín hiệu thành dải trầm và dải cao trước, rồi dùng ampli riêng cho từng dải. Đến thập niên 2000, loại active gần như đã trở thành lựa chọn mặc định trong phòng thu.

“Phẳng” và “tô màu” dễ hiểu hơn khi nhìn hình. Sơ đồ dưới chỉ mang tính minh họa ý tưởng, không phải số đo của một mẫu loa cụ thể.

Minh họa: đáp ứng phẳng và đáp ứng có tô màu

Loa kiểm âm

TrầmTrungCao

Ba dải gần bằng nhau: nghe gì là đúng như bản thu.

Loa được chỉnh cho dễ nghe

TrầmTrungCao

Trầm và cao được đẩy lên: nghe “đã tai” nhưng lệch bản gốc.

Có một điều ít bài nhắc tới: giới làm nhạc chưa từng thống nhất loa kiểm âm “chuẩn” là loa nào. Wikipedia ghi lại ba trường phái. Có người chọn loa chính xác nhất có thể. Có người chọn loa có tiếng giống loa phổ thông, để biết người nghe cuối sẽ nghe ra sao. Lại có người cố tình chọn loa nghe kém hấp dẫn, vì bản hòa âm hay trên loa đó thường hay trên mọi loa.

Vì vậy, “kiểm âm” là một vai trò trong phòng thu, không phải một chứng nhận chất lượng. Một chiếc loa ghi chữ “monitor” trên hộp chưa chắc đã chính xác hơn một chiếc loa nghe nhạc tốt.

Near-field, mid-field và far-field: khoảng cách quyết định cách nghe

Loa monitor được chia theo khoảng cách tới người nghe, vì khoảng cách quyết định bạn nghe loa hay nghe căn phòng. Ngồi càng gần, tai càng nhận nhiều âm đi thẳng từ loa. Ngồi càng xa, tiếng dội từ tường, trần và sàn càng lẫn vào.

Ba nhóm loa kiểm âm theo khoảng cách nghe

Near-field (gần)
Đặt trên bàn hoặc chân đứng, cách tai khoảng 0,9-1,5 m. Ít bị ảnh hưởng bởi tiếng dội trong phòng.
Mid-field (trung)
Loa lớn hơn, củ trầm khoảng 12 inch trở lên. Vùng nghe chuẩn rộng hơn, đủ cho vài người.
Far-field (xa)
Loa cỡ lớn, dùng khi làm nhạc phim để mô phỏng cách nghe trong rạp.

Near-field là nhóm phổ biến nhất ở phòng thu nhỏ và tại gia. Lợi thế của nó đến từ cự ly gần, không đến từ kích thước nhỏ. Vì vậy, đặt cùng một cặp loa near-field ra giữa phòng khách và ngồi cách 3-4 m, bạn đã nghe phòng nhiều hơn nghe loa.

Phòng vẫn quan trọng kể cả khi ngồi gần. Các phòng thu thường xử lý âm học bằng ba cách: bẫy tiếng trầm, hút âm và khuếch tán âm. Hút âm là làm âm bớt dội lại. Khuếch tán là làm âm dội tản đều ra nhiều hướng.

Phòng nghe có các tấm tiêu âm trên tường và thảm trải sàn
Tấm tiêu âm trên tường và thảm trải sàn giúp giảm tiếng dội trong phòng nghe.

Từ thập niên 2010, nhiều phòng thu dùng thêm hiệu chỉnh phòng bằng phần mềm. Kỹ sư đặt một micro đo đã hiệu chuẩn ở vị trí ngồi nghe, đo phản hồi của phòng, rồi cho phần mềm chỉnh bù những dải bị dư hoặc thiếu.

Vị trí ngồi cũng quan trọng như căn phòng. Chỗ nghe chuẩn (sweet spot) là đỉnh của tam giác đều có hai loa ở hai góc còn lại, thường gọi là tam giác stereo. Với cặp loa near-field, mỗi cạnh tam giác nên nằm trong khoảng 0,9-1,5 m, tức là loa đặt trên bàn và bạn ngồi ngay trước bàn.

Có nên dùng loa kiểm âm để nghe nhạc ở nhà?

Có, nếu bạn nghe ở bàn làm việc, ngồi gần và thích tiếng trung thực. Không nên, nếu bạn cần loa cho phòng khách rộng, nghe nhiều người hoặc thích tiếng trầm dày. Lý do nằm ở hai điểm trên: loa kiểm âm không làm đẹp bản thu, và loại phổ biến nhất được thiết kế cho cự ly gần.

Khung chọn nhanh: loa kiểm âm hay loa nghe nhạc

Loa kiểm âm hợp khi
Bạn ngồi cách loa dưới 1,5 m, ở bàn máy tính.
Bạn có làm nhạc, dựng video, thu podcast.
Bạn nghe chủ yếu một mình, ở một chỗ cố định.
Bạn muốn nghe đúng bản thu, kể cả lỗi của nó.
Loa nghe nhạc hợp hơn khi
Bạn nghe từ sofa, cách loa 2-4 m.
Cả nhà cùng nghe, ngồi nhiều vị trí.
Bạn cần kết nối không dây, điều khiển bằng điện thoại.
Bạn nghe nhiều file nén, nhạc trực tuyến chất lượng thấp.

Có vài trường hợp dễ chọn sai. Thứ nhất, nhiều loa kiểm âm near-field có củ trầm nhỏ nên tiếng trầm sâu bị hạn chế. Phòng thu thường giải quyết bằng cách ghép thêm loa siêu trầm. Thứ hai, bản thu nén kém sẽ lộ khuyết điểm rõ hơn, nên nguồn nhạc cũng cần tốt.

Thứ ba là kích thước. Loa kiểm âm near-field có cỡ gần với loa bookshelf, tức loa nhỏ đặt được trên kệ sách. Loa bookshelf được chỉnh để nghe nhạc trong phòng, còn loa kiểm âm được chỉnh để soi lỗi ở cự ly gần. Cuối cùng, loa kiểm âm thường không có cổng micro hay hiệu ứng vang, nên không phải lựa chọn cho hát karaoke.

Tai nghe kiểm âm là gì?

Tai nghe kiểm âm là tai nghe dùng trong phòng thu để nghe tiếng trung thực, giống vai trò của loa kiểm âm nhưng đeo trên đầu. Ca sĩ và nhạc công đeo nó để nghe nhạc nền khi thu. Kỹ sư dùng nó để soi chi tiết khi hòa âm. Tai nghe kiểm âm thường chia hai kiểu theo cấu tạo chụp tai.

KiểuCấu tạoƯu điểmHạn chếHợp với
Chụp kín (closed-back)Mặt sau chụp tai được bịt kínCách âm thụ động khoảng 8-12 dB, ít lọt tiếng ra ngoàiTiếng trầm có thể dày hơn thực tếLúc thu âm, vì tiếng không lọt vào micro
Chụp hở (open-back)Mặt sau chụp tai để hởTiếng tự nhiên, gần cảm giác nghe loaLọt tiếng ra ngoài, nghe được tiếng xung quanhLúc hòa âm trong phòng yên tĩnh
Mức cách âm 8-12 dB của tai nghe chụp kín theo Wikipedia (Headphones).

Tai nghe không thay hẳn được loa kiểm âm. Khi đeo tai nghe, tai trái chỉ nghe kênh trái và tai phải chỉ nghe kênh phải. Còn khi nghe loa, mỗi tai nghe cả hai loa. Vì vậy vị trí âm thanh trên tai nghe khác với trên loa, và kỹ sư thường kiểm tra trên cả hai.

Với người nghe nhạc thông thường, tai nghe kiểm âm mang lại tiếng rõ và trung tính. Đổi lại, nó thường không có chống ồn chủ động hay kết nối không dây như tai nghe tiêu dùng.

Loa Devialet đặt cạnh tiêu chí loa kiểm âm

Loa Devialet là loa nghe nhạc gia đình, không phải loa kiểm âm phòng thu. Hãng không giới thiệu dòng Phantom là studio monitor. Điểm giống nhau là Phantom cũng là loa active, có sẵn ampli và bộ xử lý bên trong.

Đôi loa Devialet Phantom Ultimate 108 dB màu trắng trên chân đứng đặt hai bên tivi
Đôi loa Phantom Ultimate 108 dB trên chân đứng đặt hai bên tivi, kiểu bố trí cho phòng khách.

Khác biệt nằm ở cự ly và cách dùng. Theo trang sản phẩm, Devialet Phantom Ultimate 98 dB có công suất 400 W, dải tần 18 Hz - 25 kHz (±6 dB), mức to tối đa 98 dB SPL ở 1 m, hợp phòng 20-30 m². Đây là loa thiết kế để lấp đầy một căn phòng, nghe từ sofa, kết nối qua Wi-Fi, AirPlay 2 hay Bluetooth.

Con số “±6 dB” là dung sai, tức mức lệch tối đa so với đường phẳng trong dải đã công bố. Khi so bất kỳ loa nào, hãy đọc dung sai cùng với dải tần: cùng dải tần, dung sai càng nhỏ thì loa phát càng đều. Hai loa ghi dung sai khác nhau thì không nên so trực tiếp con số dải tần.

Nếu nhu cầu của bạn là nghe nhạc trong phòng khách chứ không phải hòa âm, các mẫu trong danh mục loa Devialet Phantom phù hợp hơn loa kiểm âm near-field.

Câu hỏi thường gặp

Loa kiểm âm tiếng Anh là gì?

Loa kiểm âm trong tiếng Anh là studio monitor, gọi tắt là monitor. Ở Việt Nam, nhiều người cũng gọi là loa monitor. Tai nghe kiểm âm tương ứng là studio headphones hoặc monitor headphones.

Loa monitor sân khấu có phải loa kiểm âm phòng thu không?

Không, hai loại khác mục đích. Loa monitor sân khấu quay mặt về phía nghệ sĩ, thường đặt dưới sàn, để họ nghe rõ giọng mình và cả ban nhạc giữa tiếng ồn sân khấu. Loa kiểm âm phòng thu dùng để nghe lại bản thu cho chính xác.

Loa kiểm âm có cần ampli rời không?

Phần lớn là không. Loa kiểm âm active có sẵn ampli bên trong, chỉ cần cắm nguồn và nối dây tín hiệu. Loại passive thì cần ampli công suất rời, nay ít gặp ở phòng thu nhỏ.

Vì sao loa kiểm âm nghe “khô” hơn loa thường?

Vì loa kiểm âm không tăng tiếng trầm hay tiếng cao như nhiều loa nghe nhạc. Tai đã quen với tiếng được làm đẹp nên tiếng trung thực ban đầu nghe kém hấp dẫn, dù đó mới là tiếng gần bản thu nhất.

Muốn so tiếng của một loa nghe nhạc active trong phòng thật trước khi chọn?

Đặt lịch nghe thử hoặc gọi, Zalo 0972 680 093

Nguồn tham khảo

  • Studio monitor - Wikipedia tiếng Anh
  • Sweet spot (acoustics) - Wikipedia tiếng Anh (tam giác stereo)
  • Headphones - Wikipedia tiếng Anh (tai nghe chụp kín, chụp hở)
  • Foldback (sound engineering) - Wikipedia tiếng Anh (loa monitor sân khấu)
  • Thông số Devialet Phantom Ultimate 98 dB theo trang sản phẩm chính hãng trên loadevialet.vn