Loudness equalization là tính năng giúp tiếng nghe đều và đầy hơn, nhưng cùng một cái tên đang chỉ hai việc khác nhau. Trên Windows, nó làm đoạn to bớt to và đoạn nhỏ rõ hơn. Trên amply hi-fi, nút loudness thêm bass khi bạn nghe nhỏ, vì tai người nghe tiếng trầm kém đi khi âm lượng thấp.
Điểm chính
- Ở 100 Hz, nghe 40 phon cần bù thêm khoảng 12 dB so với 80 phon, ở 10.000 Hz chỉ 2,6 dB: loudness chủ yếu bù bass.
- Bật loudness khi nghe nhỏ, tắt khi nghe to hoặc đã dùng EQ, vì vị trí núm volume không cho biết mức nghe thật.
- App Devialet có EQ 6 dải, AVL và Night Mode; Night Mode giảm bass nên đi ngược hướng với loudness.
Đọc nhanh thuật ngữ
Hz (hertz) là độ trầm bổng của tiếng: số nhỏ là tiếng trầm (bass), số lớn là tiếng cao (treble). dB (decibel) là đơn vị đo độ to; tăng khoảng 10 dB thì tai nghe thấy to gần gấp đôi. Phon là đơn vị đo độ to theo cảm nhận của tai, hai tiếng cùng số phon thì nghe to bằng nhau.
EQ (equalizer) là bộ chỉnh âm, cho tăng hoặc giảm riêng từng dải trầm, trung, cao. Dải động là khoảng chênh giữa đoạn nhỏ nhất và đoạn to nhất của một bản nhạc hay bộ phim. Gain là mức khuếch đại, hiểu đơn giản là “vặn to” hay “vặn nhỏ” phần tiếng đang chạy.
Vì sao nghe nhỏ lại thấy thiếu bass?
Vì độ nhạy của tai phụ thuộc cả vào tần số lẫn mức âm lượng: càng nghe nhỏ, tai càng kém nhạy ở dải trầm. Loudness là độ to mà tai cảm nhận, khác với mức âm lượng đo bằng dB. Vì thế cùng một bản nhạc, vặn nhỏ đi là nghe mỏng hơn hẳn.
Các nhà khoa học đã đo hiện tượng này nhiều lần, thành những “đường đồng độ to”. Năm 1933, Fletcher và Munson đo bằng tai nghe, dùng tiếng chuẩn 1.000 Hz. Năm 1956, Robinson và Dadson đo lại bằng loa, và kết quả này là nền của tiêu chuẩn ISO 226 đến 2003. ISO 226:2003 dựa trên các phép đo mới vì số đo 1956 lệch tới 10-15 dB ở dải trầm. ISO 226:2023 chỉ sửa nhỏ so với bản 2003, nên số trong bảng dưới là xấp xỉ.
Bảng dưới cho biết loa phải phát mạnh hơn bao nhiêu dB ở từng tần số (so với tiếng 1.000 Hz) thì tai mới nghe to bằng nhau. Số liệu tính theo công thức và hệ số của ISO 226:2003.
| Tần số | Nghe nhỏ (40 phon) | Nghe to (80 phon) | Cần bù thêm khi nghe nhỏ |
|---|---|---|---|
| 50 Hz | +37,8 dB | +21,7 dB | 16,1 dB |
| 100 Hz | +24,4 dB | +12,5 dB | 11,9 dB |
| 200 Hz | +13,4 dB | +5,9 dB | 7,5 dB |
| 3.150 Hz | -4,4 dB | -2,9 dB | -1,5 dB |
| 10.000 Hz | +14,3 dB | +11,7 dB | 2,6 dB |
Bảng cho thấy tiếng bass hao nhanh hơn tiếng cao rất nhiều. Ở 50 Hz, nghe nhỏ cần phát mạnh hơn nghe to tới 16,1 dB, trong khi ở 10.000 Hz chỉ cần thêm 2,6 dB.
Có thể chia thành ba vùng. Dưới 200 Hz tai kém nhạy nhất và cần bù thêm 7,5-16,1 dB so với khi nghe to. Ở 2.000-5.000 Hz tai nhạy nhất, nhờ ống tai và tai giữa cộng hưởng ở dải này, nên gần như không cần bù (3.150 Hz: -1,5 dB). Quanh 10.000 Hz tai kém nhạy vừa phải, cần bù thêm khoảng 2,6 dB.
Loudness equalization, nút loudness và loudness normalization khác nhau thế nào?
Ba cụm từ nghe gần giống nhau nhưng làm ba việc khác nhau. Windows nén chênh lệch to nhỏ. Amply bù thêm bass và treble theo mức nghe. Còn normalization đưa độ to trung bình của cả nội dung về một mức chung. Nhầm giữa chúng là lý do nhiều người bật nhầm tính năng khi muốn nghe nhỏ mà vẫn đủ bass.
| Tiêu chí | Loudness Equalization (Windows) | Nút loudness (amply) | Loudness normalization |
|---|---|---|---|
| Làm gì | Hạ gain khi gặp đoạn to, tăng lại dần khi hết đỉnh | Nâng bass và treble khi nghe nhỏ | Đưa mức to trung bình về một mục tiêu chung |
| Thay đổi | Dải động và đỉnh to | Cân bằng dải tần | Mức tổng của cả bản nhạc hoặc chương trình |
| Đo bằng | Mô hình thính giác theo từng khối tín hiệu | Mạch bù theo vị trí volume | LUFS theo ITU-R BS.1770 |
| Thường gặp ở | Driver âm thanh Windows | Amply, receiver hi-fi | Phát thanh, truyền hình, ứng dụng phát media |
Nói gọn, Windows xử lý khoảng cách giữa đoạn to và đoạn nhỏ, amply xử lý cân bằng dải tần theo mức nghe, còn normalization chỉ xử lý mức tổng của cả nội dung.
Loudness normalization là gì?
Loudness normalization là chuẩn hoá độ to trung bình của toàn bộ nội dung về một mức mục tiêu, tính bằng đơn vị LUFS, mà không đụng tới âm sắc từng đoạn. Mục đích là để chuyển kênh hay chuyển bài mà không phải với tay chỉnh volume. Khuyến nghị EBU R 128, ban hành lần đầu tháng 8 năm 2010 và sửa lần cuối tháng 8 năm 2020, đặt mục tiêu -23 LUFS với dung sai ±0,5 LU. Một LU bằng một dB trên thang số, và thuật toán đo lấy từ ITU-R BS.1770.
Loudness Equalization trên Windows hoạt động ra sao?
Windows liên tục đo độ to theo cách tai người cảm nhận. Gặp đoạn to, nó hạ gain xuống rất nhanh. Hết đoạn to, nó nâng gain lên lại từ từ. Theo tài liệu Microsoft Learn, bản Vista dùng phương pháp một lượt (single-pass): tính độ to theo từng khối tương ứng với băng tới hạn của tai người, rồi chỉnh gain giống một bộ nén dải rộng.
Microsoft nêu rõ tính năng này ảnh hưởng cả dải động lẫn đỉnh to, và không cân bằng hoàn toàn: nó giữ lại phần nào cảm giác to nhỏ giữa các đoạn. Ví dụ điển hình trong tài liệu là xem phim ban đêm, vừa nghe được đoạn thoại nhỏ vừa không để tiếng nổ làm phiền người xung quanh.
Chuỗi xử lý diễn ra liên tục: phim, nhạc hay trình duyệt đưa tiếng vào, Windows đo độ to từng khối, chỉnh gain rồi mới đưa ra loa. Vì hạ gain rất nhanh (attack nhanh) nên đỉnh to bị kiềm lại, còn nâng gain lại từ từ (decay chậm) nên đoạn nhỏ được nâng lên, nghe rõ hơn.
Làm cách nào để bật Loudness Equalization?
Trên Windows 11, tuỳ chọn nằm trong thuộc tính của thiết bị phát:
- Mở Settings, System, Sound, More sound settings.
- Ở tab Playback, chọn thiết bị đang dùng, bấm Properties.
- Vào tab Enhancements, bỏ chọn “Disable all enhancements” nếu đang chọn.
- Tích Loudness Equalization, bấm Apply và OK.
Không phải máy nào cũng có mục này, vì nó do driver (phần mềm điều khiển card âm thanh) cung cấp. Nếu tab Enhancements không có Loudness Equalization, nguyên nhân thường nằm ở driver hoặc ứng dụng âm thanh của nhà sản xuất thiết bị, không phải do Windows thiếu tính năng.
Nút loudness trên amply bù gì và khi nào nên bật?
Nút loudness nâng dải trầm và dải cao khi nghe nhỏ để bản nhạc không bị mỏng. Nên bật khi nghe nhỏ và tắt khi nghe to. Theo Wikipedia, nút loudness nâng mức dải thấp và dải cao khi nghe nhỏ.

Điểm yếu là mức bù chỉ đúng khi biết bạn đang nghe to cỡ nào thật sự. Wikipedia nêu rõ loudness compensation cần hệ thống đã được hiệu chuẩn, vì độ to tại tai phụ thuộc vào phòng, vị trí ngồi, độ nhạy của loa và độ khuếch đại của amply. Cùng một vị trí núm volume, loa nhạy hơn sẽ to hơn, và mạch bù đặt theo giả định cũ sẽ bù sai.
Nút loudness trên amply có hai kiểu. Loudness cố định, gặp ở nhiều amply, chỉ có bật hoặc tắt với mức bù không đổi, nên bass có thể phình khi bạn tăng volume. Loudness biến thiên, có ở một số amply, giảm dần mức bù khi tăng volume và đến một điểm thì tiếng trở về phẳng, nghĩa là mức bù tự đi theo volume.
Khi nào nên bật, khi nào nên tắt?
Bật khi nghe nhỏ và cần bù, tắt khi nghe ở mức bình thường hoặc khi đã có lớp chỉnh âm khác. Bốn tình huống thường gặp giúp phân biệt hai tính năng.
Nghe nhạc nhỏ ban đêm thì bật nút loudness trên amply, và tắt khi vặn volume lên. Xem phim khuya thì bật Loudness Equalization để thoại nhỏ vẫn nghe rõ mà tiếng nổ không quá lớn. Nghe nhạc ở mức bình thường thì tắt cả hai để giữ nguyên độ mạnh nhẹ và âm sắc gốc. Nếu đã dùng EQ hoặc bộ xử lý âm thanh (DSP), hãy tắt loudness để không bù bass hai lần.
Muốn tự kiểm tra trên hệ thống của mình, so sánh trong vài phút là đủ:
- Đặt volume ở mức bạn thường nghe khuya và chọn một đoạn nhạc có giọng nam hoặc bass rõ.
- Nghe một lượt khi tắt loudness, một lượt khi bật, giữ nguyên volume.
- Nếu giọng nam hoặc lời thoại nghe phình, nặng, hãy tắt hoặc giảm bass thủ công bằng equalizer.
Loa Devialet có chức năng loudness không?
Các trang sản phẩm và hướng dẫn app của loadevialet.vn không liệt kê chức năng nào tên loudness. Thứ gần nhất là ba công cụ trong app Devialet: EQ 6 dải, AVL và Night Mode, mỗi cái làm một việc riêng.

Với loa Devialet Phantom Ultimate 108 dB, app có 3 chế độ Music, Movie, Podcast và bộ EQ 6 dải với các cấu hình Default, Soft, Clear, Dynamic cùng một cấu hình Custom tự chỉnh. AVL (Adaptive Volume Level) là thuật toán tự cân chênh lệch âm lượng giữa các đoạn nội dung theo thời gian thực. Soundbar Devialet Dione cũng dùng AVL để lời thoại không bị chìm giữa hiệu ứng và nhạc nền. Mục tiêu của AVL gần với Loudness Equalization trên Windows, nhưng trang sản phẩm không mô tả cách tính nên không nên đồng nhất hai thứ.
Xét theo vai trò, EQ 6 dải cho bạn tự nâng bass hoặc treble theo gu, nên có thể thay cho nút loudness cố định khi nghe nhỏ. AVL cân chênh lệch to nhỏ giữa các đoạn, cùng mục tiêu với Loudness Equalization. Night Mode giảm bass (Bass Reducer) và làm đều âm lượng (AVL), tức đi ngược hướng với loudness.
Night Mode đáng chú ý vì mục đích của nó đối lập với nút loudness trên amply. Loudness tăng bass để nghe nhỏ vẫn đầy. Night Mode cắt bass để không làm phiền người xung quanh khi nghe khuya. Hãng mô tả Night Mode là lớp phủ bật được trên bất kỳ chế độ âm thanh nào.
Các mẫu loa dùng app này nằm ở danh mục loa Devialet Phantom.
Câu hỏi thường gặp
Loudness Equalization có làm giảm chất lượng âm thanh không?
Có, theo nghĩa nó làm hẹp dải động. Microsoft ghi rõ tính năng này ảnh hưởng cả dải động lẫn đỉnh to, nên với nhạc cần giữ độ tương phản mạnh nhẹ như nhạc cổ điển hoặc jazz, nên cân nhắc tắt và chỉ bật khi xem phim khuya hoặc nghe trong môi trường ồn.
Vì sao Windows không có mục Loudness Equalization?
Vì mục này do driver âm thanh cung cấp, không phải driver nào cũng có. Hãy cập nhật driver từ nhà sản xuất thiết bị hoặc mở ứng dụng âm thanh đi kèm để tìm tuỳ chọn tương đương.
Loudness Equalization có áp dụng cho mọi ứng dụng không?
Có, vì đây là hiệu ứng gắn với thiết bị phát nên tác động tới mọi ứng dụng phát âm thanh qua thiết bị đó. Nhiều ứng dụng phát media còn có chuẩn hoá âm lượng riêng; nếu đã dùng chuẩn hoá trong ứng dụng thì có thể không cần bật thêm ở cấp hệ thống.
Muốn nghe thử Night Mode, EQ và AVL trên Phantom Ultimate trong phòng thật?
Gọi hoặc Zalo 0972 680 093 hoặc đặt lịch nghe thử
Nguồn tham khảo
- Wikipedia: Equal-loudness contour - Fletcher-Munson 1933, Robinson-Dadson 1956, ISO 226:2003, đơn vị phon, vùng nhạy nhất 2-5 kHz.
- Microsoft Learn: Loudness Equalization DSP - cơ chế đo độ to theo khối, attack nhanh và decay chậm, ảnh hưởng tới dải động.
- Wikipedia: Loudness compensation - nút loudness bù dải trầm và dải cao, yêu cầu hệ thống hiệu chuẩn, mức tham chiếu SMPTE 202m-1998 cho phim.
- Wikipedia: EBU R 128 - mục tiêu -23 LUFS, dung sai ±0,5 LU, liên hệ ITU-R BS.1770.
- ISO 226:2023, Acoustics - Normal equal-loudness-level contours, ấn bản thứ ba (tháng 3 năm 2023); hệ số tính bảng lấy từ ISO 226:2003.
- Hướng dẫn bật Loudness Equalization trên Windows 11 (cách phổ biến, tuỳ driver) - đường dẫn trong Settings và lưu ý mục này không có ở mọi driver.
- Trang sản phẩm loa Devialet Phantom Ultimate 108 dB, soundbar Devialet Dione và bài hướng dẫn app Devialet trên loadevialet.vn (mô tả tính năng do hãng công bố).

