Tủ trưng bày loa Devialet Phantom I 103dB dáng oval viền vàng tại studio Hoàng Cầu
Cập nhật ngày 15 phút đọc

Công Suất Âm Thanh Là Gì? Đơn Vị, Công Thức Và Khác Gì Công Suất Loa

Chia sẻ:

Công suất âm thanh (sound power) là tổng năng lượng âm mà một nguồn phát ra mọi hướng trong một giây, đo bằng Watt (W). Nó không đổi dù bạn đứng gần hay xa, trong phòng nào. Con số “Watt” ghi trên loa hay ampli là công suất điện của bộ khuếch đại, khác hẳn công suất âm thanh mà loa thực sự phát vào không khí.

Điểm chính

  • Công thức cơ bản: P = p × v × S, với p là áp suất âm, v là vận tốc dao động hạt, S là diện tích mặt sóng đi qua.
  • Mức công suất âm (Sound Power Level - LW) quy đổi sang thang decibel: LW = 10·log₁₀(P / P₀), mốc tham chiếu P₀ = 10⁻¹² W.
  • Loa Devialet Phantom Ultimate 108dB ghi 1.100 W là công suất điện của bộ khuếch đại; hiệu suất chuyển đổi điện sang âm chỉ khoảng vài phần trăm.
  • Công suất âm thanh, áp suất âm thanh (SPL) và độ nhạy loa là ba đại lượng khác nhau, đo bằng ba đơn vị khác nhau, không quy đổi trực tiếp cho nhau.

Đọc nhanh thuật ngữ

Watt (W)Đơn vị đo công suất, tức lượng năng lượng dùng hoặc phát ra mỗi giây.
Ampli (bộ khuếch đại)Thiết bị làm tín hiệu nhạc đủ mạnh để loa kêu. Loa Devialet có sẵn ampli bên trong.
Áp suất âm / SPLMức “to” bạn nghe được tại một điểm, tính bằng dB. Giảm khi ra xa loa.
Độ nhạy loaLoa đổi điện thành tiếng hiệu quả đến đâu: cấp 1 W thì kêu to bao nhiêu dB ở 1 m.
DriverCủ loa, bộ phận rung để phát ra tiếng.
Loa Devialet Phantom Ultimate 108dB trưng bày tại showroom Loa Devialet Việt Nam - công suất điện tích hợp 1.100W khác với công suất âm thanh thực phát ra
Loa Devialet Phantom Ultimate 108dB tích hợp công suất điện 1.100 W - con số này khác với công suất âm thanh thực sự phát ra vào phòng nghe.

Vì sao công suất âm thanh là thuộc tính riêng của nguồn phát?

Trong âm học, công suất âm thanh (ký hiệu P) tính cả phần năng lượng âm được phát ra, phản xạ, truyền đi hoặc hấp thụ trong một đơn vị thời gian. Watt là đơn vị công suất dùng chung cho mọi dạng năng lượng, không riêng gì âm thanh.

Điểm khác biệt quan trọng nhất so với áp suất âm thanh: công suất âm thanh là thuộc tính của riêng nguồn phát. Một chiếc loa đặt giữa sa mạc trống trải hay trong phòng nghe bọc tiêu âm vẫn phát ra cùng một công suất âm thanh. Chỉ áp suất âm, tức mức “to” nghe được tại một điểm, là thay đổi theo khoảng cách và đặc tính phòng.

Đại lượngĐổi khi bạn đứng xa hơn hoặc đổi phòng?
Công suất âm thanhKhông đổi, vì là thuộc tính của nguồn
Áp suất âm thanh (SPL)Có đổi, giảm dần khi ra xa và thay đổi theo phòng
Công suất âm mô tả nguồn phát, còn áp suất âm mô tả điều tai bạn nghe ở một vị trí.

Vì là đại lượng nội tại của nguồn, công suất âm thanh thường được hãng thiết bị công nghiệp (loa hội trường, máy móc phát tiếng ồn) công bố để đánh giá lượng âm thải ra môi trường, phục vụ tính toán tiêu chuẩn tiếng ồn. Với loa dân dụng, thông số này gần như không có trên tem. Cái người mua thấy là công suất điện của bộ khuếch đại, một đại lượng khác hẳn (xem mục bên dưới).

Đơn vị và công thức tính công suất âm thanh

Loa Devialet Mania trưng bày tại showroom - màng loa dao động tạo áp suất và vận tốc hạt, hai đại lượng cấu thành công thức công suất âm thanh
Công suất âm thanh phát ra từ màng loa được tính từ tích của áp suất âm và vận tốc dao động của hạt không khí.

Công thức công suất âm thanh là P = p × v × S. Ba ký hiệu có nghĩa như sau.

Ký hiệuLà gìĐơn vị
pÁp suất âm hiệu dụng tại bề mặt sóngPascal (Pa)
vVận tốc dao động của hạt môi trường (không phải tốc độ truyền âm)m/s
SDiện tích bề mặt sóng âm đi quam²
Các đại lượng trong công thức công suất âm thanh.

Công thức cho thấy công suất âm phụ thuộc cả áp suất lẫn diện tích lan truyền. Một nguồn tạo áp suất âm nhỏ nhưng bức xạ trên diện tích lớn (như bức tường rung) vẫn có công suất âm đáng kể. Một nguồn điểm áp suất cao nhưng diện tích bức xạ nhỏ lại cho công suất thấp hơn ta tưởng. Vì vậy công suất âm và áp suất âm không tỷ lệ thuận đơn giản với nhau.

Mức công suất âm (Sound Power Level) tính thế nào?

Giống áp suất âm, công suất âm thanh trải trên khoảng rất rộng, từ tiếng muỗi bay tới động cơ phản lực. Vì vậy nó cũng được đổi sang thang decibel, gọi là mức công suất âm (Sound Power Level), ký hiệu LW, đơn vị dB SWL:

LW = 10 × log₁₀ (P / P₀) (dB)

Ký hiệuLà gì
PCông suất âm cần đo, tính bằng Watt
P₀Công suất tham chiếu, quy ước 10⁻¹² W (1 picowatt), mốc quốc tế dùng chung cho mọi phép đo
Hệ số 10Không phải 20 như công thức mức áp suất âm, vì công suất đã tỷ lệ thẳng với năng lượng, không cần bình phương như áp suất
Các thành phần của công thức mức công suất âm.

Chênh lệch giữa hệ số 10 và 20 là chi tiết hay gây nhầm nhất giữa hai đại lượng. Cách tính đầy đủ nằm trong bài áp suất âm thanh.

Công suất âm thanh khác gì công suất loa, công suất amply?

Loa Devialet Phantom Ultimate 98dB trưng bày tại showroom - công suất 400W ghi trên thông số là công suất điện, không phải công suất âm thanh
Phantom Ultimate 98dB ghi công suất tích hợp 400 W - đây là công suất điện của bộ khuếch đại, không phải công suất âm thanh phát ra.

Đây là chỗ nhầm phổ biến nhất, kể cả với người đã mua loa lâu năm. Khi thông số ghi “Phantom Ultimate 108dB: 1.100 W”, con số đó là công suất điện mà bộ khuếch đại bên trong loa (hoặc ampli rời với loa thụ động) có thể cấp cho củ loa. Đơn vị vẫn là Watt, nhưng nó đo dòng điện và điện áp, không phải năng lượng âm.

Loa đổi điện thành chuyển động của màng loa, rồi thành năng lượng âm. Hiệu suất của chuỗi này rất thấp: phần lớn loa dân dụng chỉ đạt 0,5-5% (loa kèn công suất lớn dùng cho hội trường cao hơn, có thể tới 20-30%). Nghĩa là loa “1.100 W” không hề phát ra 1.100 W âm thanh. Phần lớn điện năng biến thành nhiệt ở cuộn dây và khung loa.

Loại công suấtĐo cái gìCó trên thông số loa không?
Công suất amply hoặc loa (thường gọi tắt là “công suất”)Công suất điện tối đa bộ khuếch đại cấp cho loa, tính bằng Watt điện (W RMS)Có, là con số phổ biến nhất
Công suất âm thanh (sound power)Tổng năng lượng âm phát ra mọi hướng sau khi chuyển đổi, tính bằng Watt âm hoặc dB SWLHiếm: chủ yếu ở thiết bị công nghiệp, hội trường, gần như không có trên loa dân dụng
Công suất điện luôn lớn hơn nhiều lần công suất âm thanh thực tế do tổn hao khi chuyển đổi.

Công suất âm thanh khác gì áp suất âm thanh và độ nhạy loa?

Ba đại lượng công suất âm thanh, áp suất âm thanh (SPL) và độ nhạy loa hay bị gộp chung vì đều liên quan tới chuyện “loa kêu to hay nhỏ”, nhưng đo ba thứ khác nhau:

Đại lượngPhụ thuộc khoảng cách/phòng?Đơn vịÝ nghĩa
Công suất âm thanhKhông - thuộc tính của nguồnW, hoặc dB SWLTổng năng lượng âm nguồn phát ra, không đổi theo vị trí đo
Áp suất âm thanh / SPLCó - giảm dần khi ra xa nguồnPa, hoặc dB SPLMức âm lượng tức thời tại một điểm cụ thể trong phòng
Độ nhạy loaCó - đo ở khoảng cách quy chiếu 1 mdB/W/mHiệu suất chuyển 1 W điện thành áp suất âm, cầu nối giữa công suất điện và SPL
Công suất âm thanh mô tả nguồn phát; áp suất âm thanh và độ nhạy loa đều gắn với một vị trí đo cụ thể.

Vì công suất âm thanh không phụ thuộc khoảng cách, đây là đại lượng phù hợp để so sánh “độ ồn” giữa các nguồn khác loại (máy móc, phương tiện, thiết bị) theo tiêu chuẩn môi trường. Ngược lại, khi chọn mua loa nghe nhạc tại nhà, áp suất âm tối đa (max SPL, đo ở 1 m) và độ nhạy mới là hai thông số có ý nghĩa thực tế, vì chúng phản ánh đúng cảm nhận “to” của tai người trong không gian nghe thật.

Công suất tích hợp của các dòng loa Devialet

Loa soundbar Devialet Dione tại showroom - công suất tích hợp 950W với 17 driver, thuộc dòng loa active có amply tích hợp sẵn
Soundbar Devialet Dione tích hợp công suất điện 950 W cho 17 driver - toàn bộ dòng Devialet là loa active, amply nằm sẵn trong thân loa.

Toàn bộ loa Devialet là loa active - amply nằm ngay trong thân loa, nên thông số “công suất” ghi kèm chính là công suất điện của bộ khuếch đại tích hợp, không cần cộng thêm amply rời:

ModelCông suất tích hợp (điện)Áp suất âm tối đa @1mSố driver
Phantom Ultimate 108dB1.100 W108 dB SPLWoofer kép + tweeter + 2 bộ tản áp lực
Phantom I 103dB750 W103 dB SPLWoofer kép + tweeter
Phantom Ultimate 98dB400 W98 dB SPLWoofer kép + tweeter
Soundbar Dione950 W101 dB SPL17 driver
Mania176 W95 dB SPL6 driver
Công suất theo công bố của Devialet - đây là công suất điện của amply tích hợp, không phải công suất âm thanh (sound power) theo đúng nghĩa vật lý.

Cách đọc đúng: công suất điện càng lớn không có nghĩa loa “kêu to gấp bấy nhiêu lần”. Giữa công suất và áp suất âm còn có hiệu suất chuyển đổi của từng driver, thường hãng không công bố riêng. Để so “độ to” giữa các model, hãy nhìn áp suất âm tối đa (dB SPL) ở bảng trên, không phải công suất Watt.

Câu hỏi thường gặp về công suất âm thanh

Vì sao loa công suất lớn chưa chắc kêu to hơn loa công suất nhỏ?

Vì độ “to” tai người cảm nhận phụ thuộc áp suất âm (SPL) và độ nhạy loa, không phải trực tiếp vào công suất điện. Một loa công suất nhỏ nhưng độ nhạy cao có thể tạo áp suất âm lớn hơn loa công suất lớn nhưng độ nhạy thấp, do hiệu suất chuyển đổi điện sang âm khác nhau giữa các thiết kế driver.

Tại sao thông số loa Devialet không ghi công suất âm thanh mà chỉ ghi công suất điện và áp suất âm?

Vì với người dùng cuối, công suất âm thanh (sound power) hiếm khi cần thiết - đại lượng này chủ yếu phục vụ tính toán kỹ thuật (tiêu chuẩn tiếng ồn, thiết kế hội trường). Áp suất âm tối đa và độ nhạy mới là hai thông số phản ánh đúng trải nghiệm nghe thực tế trong phòng, nên hầu hết hãng loa dân dụng, bao gồm Devialet, chỉ công bố hai chỉ số này.

Muốn biết công suất Devialet nào phù hợp không gian nghe thực tế của bạn?

Gọi hoặc Zalo 0972 680 093 để được tư vấn chọn model đúng diện tích phòng

Nguồn tham khảo