Không gian nghe thử thiết bị Devialet tại showroom
Cập nhật ngày 18 phút đọc

Đo Tần Số Âm Thanh Bằng App Hoặc Phần Mềm Nào Chuẩn Nhất?

Chia sẻ:

Đo tần số âm thanh là dùng micro và phần mềm để xem loa hoặc nguồn âm đang phát ra những tiếng nào, từ trầm đến cao. Phần mềm vẽ kết quả thành biểu đồ tần số theo thời gian thực. App điện thoại cho kết quả tương đối, đủ để kiểm tra nhanh loa tại nhà. Phần mềm chuyên dụng trên máy tính chính xác hơn, dùng khi cần đối chiếu với thông số hãng công bố.

Điểm chính

  • App đo tần số âm thanh phổ biến trên điện thoại: Spectroid (Android, miễn phí), RTA Pro Analyzer (Android), Audio Frequency Analyzer, Spectrum Analyzer (iOS).
  • Phần mềm đo tần số âm thanh trên máy tính: Room EQ Wizard (REW, miễn phí, Windows/Mac/Linux, chuẩn ngành) và Audacity (miễn phí, có sẵn tính năng Plot Spectrum).
  • Loa Devialet Mania công bố dải tần 30Hz - 20.000Hz. Phantom Ultimate 108dB đáp ứng tới 14Hz - 35.000Hz. Đây là mốc để đối chiếu khi tự đo tại nhà.

Đọc nhanh thuật ngữ trong bài

HzĐơn vị đo tần số. Số càng nhỏ, tiếng càng trầm.
dB (decibel)Đơn vị đo độ lớn tiếng.
Phổ tần (spectrum)Biểu đồ cho thấy mỗi tần số đang to bao nhiêu. App đo vẽ ra biểu đồ này.
RTAMáy hoặc app phân tích tiếng theo thời gian thực, chia tiếng thành nhiều dải nhỏ (octave) để xem.
Tiếng quét (sweep tone)File âm thanh chạy từ tiếng trầm nhất đến cao nhất, dùng để thử loa.
Micro đo rờiMicro chuyên để đo, đã hiệu chuẩn, khác với micro trên điện thoại vốn làm để thu giọng nói.

Vì sao cần đo tần số âm thanh

Đo tần số giúp trả lời ba câu hỏi mà tai người khó tự đánh giá chính xác. Loa có tái tạo đúng dải tần hãng công bố không? Phòng nghe có đang bị cộng hưởng hoặc hút âm bất thường ở tần số nào? Tai của một người còn nghe được dải tần bao nhiêu Hz?

Ba mục đích dùng ba cách đo khác nhau, nhưng chung một nguyên lý. Micro bắt âm thanh, thuật toán FFT (Fast Fourier Transform) đổi nó sang dạng tần số, rồi phần mềm vẽ thành biểu đồ.

Test loa là mục đích phổ biến nhất với người dùng phổ thông. Bạn phát một file tiếng quét từ 20Hz đến 20.000Hz, rồi xem app có bắt được tín hiệu liên tục không, hay bị “rớt” ở đoạn nào. Chỗ rớt là dấu hiệu loa yếu ở dải đó.

Ba mục đích đo, hiểu nhanh

Muốn biếtCách đoCông cụ thường dùng
Loa có đủ dải tần hãng công bố khôngPhát tiếng quét, xem app có bắt liên tụcApp điện thoại
Phòng có cộng hưởng ở đâuĐo room response, so tín hiệu phát và thuPhần mềm chuyên dụng (REW)
Tai nghe được tần số nàoPhát từng tần số, tăng dầnApp hoặc file test tone

Kiểm tra cách âm, tiêu âm của phòng phức tạp hơn (đo room response). Việc này thường cần phần mềm chuyên dụng, vì phải so tín hiệu phát ra với tín hiệu thu về để tính độ trễ và độ vang. Kiểm tra thính lực đơn giản chỉ là phát từng tần số, tăng dần, để tự biết ngưỡng nghe còn lại của tai. Cách này không dùng để chẩn đoán y tế, chỉ để tham khảo.

Trước khi chọn công cụ, cần phân biệt hai khái niệm hay bị nhầm. Dải tần (Hz) cho biết loa hay tai đáp ứng được từ tiếng trầm nào đến tiếng cao nào. Cường độ (dB) cho biết tiếng to hay nhỏ. Xem thêm trong bài tần số âm thanh là gì. Phần lớn app đo hiển thị cả hai trên cùng một biểu đồ, nên dễ nhầm nếu chưa hiểu khác biệt.

Hai trục trên biểu đồ đo

TrụcĐơn vịCho biết
NgangHzTiếng trầm hay cao (dải tần)
DọcdBTiếng to hay nhỏ (cường độ)

Top app đo tần số âm thanh trên điện thoại (Android/iOS)

Hầu hết app đo tần số âm thanh trên điện thoại hoạt động giống nhau. App bật micro của máy, phân tích tiếng theo thời gian thực bằng FFT, rồi hiển thị dạng biểu đồ cột (spectrum) hoặc dạng RTA chia theo dải octave.

Độ chính xác phụ thuộc nhiều vào chất lượng micro tích hợp của từng dòng máy. Đây là giới hạn chung của mọi ứng dụng đo tần số âm thanh trên smartphone, không phải lỗi riêng của app nào.

Tên appNền tảngChi phíĐặc điểm
SpectroidAndroidMiễn phí, không quảng cáoMã nguồn mở, biểu đồ phổ thời gian thực, có chế độ giữ đỉnh (persistence) để bắt tiếng ồn ngắt quãng, phóng to bằng thao tác chụm
RTA Pro AnalyzerAndroidCó bản trả phíChia tới 120 dải (band), chọn độ phân giải 1/4, 1/6, 1/12 octave - gần với thiết bị RTA chuyên dụng
Audio Frequency AnalyzeriOSCó bản trả phíĐo đáp ứng tần số theo 30 dải 1/3 octave thời gian thực, phù hợp kiểm tra nhanh loa/tai nghe
Spectrum AnalyzeriOS (iPhone, iPad)Trả phíGiao diện chuyên nghiệp, xuất được dữ liệu đo, thường dùng trong đào tạo/kỹ thuật âm thanh

Nếu bạn chỉ muốn tự kiểm tra loa tại nhà, Spectroid (Android, miễn phí) và Audio Frequency Analyzer (iOS) là hai lựa chọn đủ dùng. Bạn không cần trả phí ngay từ lần đo đầu. Ứng dụng chính thức của hãng (tải qua Google Play hoặc App Store) cũng cho chỉnh EQ và xem thông số vận hành thiết bị. Tuy vậy nó không phải công cụ đo phổ chuyên dụng.

Ứng dụng Devialet trên Google Play - đánh giá 4.7 sao, hơn 100 nghìn lượt tải
Ứng dụng Devialet trên Google Play
Ứng dụng Devialet trên App Store - đánh giá 4.2 sao, 3.2K lượt đánh giá
Ứng dụng Devialet trên App Store

Phần mềm đo tần số âm thanh trên máy tính (Windows/Mac)

Loa Devialet Mania trưng bày tại showroom Loa Devialet Việt Nam - có thể đo tần số đáp ứng bằng phần mềm chuyên dụng trên máy tính
Loa Devialet Mania tại showroom Loa Devialet Việt Nam.

Khi cần chính xác hơn, ví dụ đối chiếu với thông số hãng công bố hoặc đo đáp ứng tần số trong phòng nghe, phần mềm đo tần số âm thanh trên máy tính phù hợp hơn app điện thoại. Lý do là máy tính nối được micro đo rời (measurement microphone), thay vì phụ thuộc micro tích hợp.

Tên phần mềmNền tảngChi phíĐặc điểm
Room EQ Wizard (REW)Windows, Mac, LinuxMiễn phíĐo SPL (độ to), trở kháng, đáp ứng tần số, đáp ứng xung, độ méo - phần mềm được dân audio chuyên nghiệp dùng phổ biến nhất để đo loa và tối ưu phòng nghe
AudacityWindows, Mac, LinuxMiễn phí, mã nguồn mởKhông chuyên về đo loa nhưng có sẵn tính năng Plot Spectrum và Spectrogram - đủ dùng để phân tích nhanh một file ghi âm hoặc bản thu

REW gần như là tiêu chuẩn ngành để đo đáp ứng tần số loa và chỉnh phòng nghe tại nhà (phòng xem phim, phòng nghe nhạc). Thường nó đi kèm một micro đo rời nối qua sound card hoặc USB, thay vì micro laptop. Audacity hợp hơn khi bạn chỉ muốn xem nhanh phổ tần của một đoạn ghi âm có sẵn, không cần độ chính xác cấp phòng đo chuyên nghiệp.

Cách đọc kết quả đo tần số âm thanh

Biểu đồ đo, dù trên app điện thoại hay phần mềm máy tính, đều có hai trục. Trục ngang là tần số (Hz). Nó thường hiển thị theo thang logarit từ 20Hz đến 20.000Hz, vì tai người cảm nhận tiếng theo quy luật logarit chứ không đều đặn. Trục dọc là biên độ (dB), cho biết năng lượng âm thanh tại từng tần số.

Một đường đáp ứng “phẳng”, dao động trong khoảng ±3dB trên toàn dải, là dấu hiệu loa hay hệ thống cân bằng và tái tạo trung thực. Đường cong có ba kiểu thường gặp:

Đọc đường cong đo, hiểu nhanh

Hình dạngThường có nghĩa là
Phẳng, trong ±3dBĐáp ứng cân bằng
Tụt sâu ở một dải (dip)Cộng hưởng phòng triệt tiêu tần số đó tại chỗ đặt micro, không hẳn do loa yếu
Nhô cao ở dải trầm (peak)Loa đặt sát góc tường, bề mặt phản xạ làm tiếng trầm được khuếch đại

Vì vậy kết quả đo tại nhà luôn khác với thông số đo trong phòng vô âm (anechoic chamber, phòng không có tiếng vang) mà các hãng công bố. Hai môi trường đo hoàn toàn khác nhau. Độ cao thấp của các mức này trên biểu đồ chỉ mang tính tương đối, không phải giá trị dB tuyệt đối.

Đo tần số loa tại nhà có chính xác không

Đo bằng micro tích hợp điện thoại chỉ mang tính tham khảo tương đối, không thay được phép đo chuyên nghiệp. Micro smartphone được thiết kế để thu giọng nói (dải 300Hz-3.400Hz), không phải để đo lường. Bản thân micro thường không phẳng: nó yếu đi ở dải trầm sâu (dưới 50Hz) và có thể sai lệch vài dB ở dải cao trên 10.000Hz. Kết quả đo vì vậy lẫn cả sai số của micro lẫn đặc tính thật của loa, rất khó tách ra.

Micro điện thoại khác micro đo thế nào

Đặc điểmMicro điện thoại
Làm ra đểThu giọng nói (dải 300Hz-3.400Hz), không phải để đo
Dải trầm sâu (dưới 50Hz)Yếu đi
Dải cao trên 10.000HzCó thể sai lệch vài dB

Đo tại nhà vẫn đủ dùng cho ba việc. Một là kiểm tra loa có phát liên tục trên toàn dải hay bị “câm” hẳn ở một đoạn tần số (lỗi phần cứng rõ rệt). Hai là so sánh tương đối xem vị trí đặt loa nào trong phòng cho đường đáp ứng phẳng hơn. Ba là tự theo dõi thính lực cá nhân theo thời gian.

Khi cần số liệu chính xác để đối chiếu thông số hãng hoặc tối ưu phòng nghe chuyên nghiệp, bạn cần thiết bị đo chuyên dụng. Đó là micro đo hiệu chuẩn (calibrated measurement microphone) kết hợp phần mềm như REW, loại mà kỹ sư âm thanh và phòng đo chuẩn của hãng sử dụng.

Đối chiếu kết quả đo thực tế với thông số hãng công bố - trường hợp loa Devialet

Loa Devialet Phantom Ultimate 108dB và thông số dải tần được hãng công bố chính thức, dùng để đối chiếu với kết quả đo thực tế
Thông số dải tần Devialet Phantom Ultimate 108dB theo công bố chính hãng.

Để kiểm chứng phép đo tại nhà, hãy đối chiếu với thông số chính hãng của từng dòng loa, thay vì chỉ nhìn một biểu đồ đơn lẻ không có mốc so sánh. Devialet Mania công bố dải tần 30Hz - 20.000Hz, nhờ kiến trúc 4 loa toàn dải bằng nhôm kết hợp 2 loa woofer và khuếch đại Class D chuyên dụng. Phantom Ultimate 108dB, dòng cao cấp nhất trong danh mục loa Phantom Devialet, đáp ứng dải rộng hơn đáng kể, từ 14Hz đến 35.000Hz. Dải này vượt xa cả hai đầu ngưỡng nghe 20Hz-20kHz của tai người.

Dải tần công bố để đối chiếu khi tự đo

LoaDải tần công bố
Devialet Mania30Hz - 20.000Hz
Phantom Ultimate 108dB14Hz - 35.000Hz

Khi tự đo một trong hai loa này bằng app điện thoại, bạn cần hạ kỳ vọng vì hai lý do. Thứ nhất, micro điện thoại thường không bắt được tín hiệu dưới 30-40Hz dù loa vẫn phát ra. Đó là giới hạn của micro, không phải của loa. Thứ hai, dải trên 15.000Hz dễ yếu đi do khoảng cách đo và do không khí hấp thụ tiếng cao.

Vì vậy nếu kết quả đo tại nhà cho thấy đường cong “tụt” ở hai đầu dải so với thông số hãng, nhiều khả năng đó là giới hạn của thiết bị đo, không phải lỗi loa. Đây là khác biệt giữa việc đọc một biểu đồ đơn lẻ và việc đối chiếu nó với dữ liệu tham chiếu thật của nhà sản xuất. Phần lớn hướng dẫn chỉ liệt kê tên app thường bỏ qua bước này.

Vì sao đường cong đo “tụt” ở hai đầu

Đầu dảiNguyên nhân thường gặp
Dưới 30-40HzMicro điện thoại không bắt được, dù loa vẫn phát
Trên 15.000HzKhoảng cách đo và không khí hấp thụ tiếng cao

Cách kiểm tra thực tế như sau. Phát file tiếng quét 20Hz-20kHz (có sẵn miễn phí trên YouTube hoặc trong chính REW), mở app đo song song, rồi xem tại mốc Hz nào tín hiệu trên biểu đồ bắt đầu yếu hẳn hoặc mất hẳn. Nếu điểm “rớt” trùng với giới hạn hãng công bố (ví dụ quanh 30Hz với Mania, quanh 14Hz hoặc 35kHz với Phantom Ultimate 108dB), đó là đặc tính thật của loa. Nếu điểm rớt sớm hơn nhiều so với công bố, hãy kiểm tra lại vị trí đặt loa và cấu hình âm thanh, hoặc liên hệ nơi bán để được kiểm tra bằng thiết bị chuyên dụng.

Câu hỏi thường gặp

Đo tần số âm thanh online không cần cài app được không?

Có. Một số công cụ web chạy ngay trên trình duyệt cho đo tần số âm thanh online, bằng cách xin quyền dùng micro, không cần cài phần mềm. Độ chính xác tương đương app điện thoại: vẫn phụ thuộc chất lượng micro của thiết bị, và chỉ hợp để tham khảo nhanh. Nó không thay được phần mềm đo chuyên dụng như REW khi cần số liệu chính xác.

Có cần mua micro đo rời để tự kiểm tra loa tại nhà không?

Không bắt buộc nếu bạn chỉ cần kiểm tra nhanh loa có phát bình thường trên toàn dải hay không. Micro đo rời (measurement microphone) chỉ thật sự cần khi muốn số liệu chính xác để chỉnh phòng nghe chuyên nghiệp (dùng cùng REW), hoặc khi cần đối chiếu chi tiết với thông số kỹ thuật ở mức kỹ sư âm thanh.

Kết luận

Nếu sau khi tự đo bạn vẫn chưa chắc kết quả có phản ánh đúng tình trạng loa, hãy liên hệ hotline 0972680093 để được kiểm tra và tư vấn trực tiếp.

Nguồn tham khảo

Bài viết liên quan