Tần số âm thanh cho biết một tiếng trầm hay cao. Nó là số lần sóng âm dao động trong một giây, đo bằng đơn vị Hertz (Hz), ký hiệu f. Tần số càng lớn, tiếng nghe càng cao. Tần số càng nhỏ, tiếng nghe càng trầm. Khi chọn loa, dải tần (Hz) quyết định loa có tái tạo đúng giọng hát, tiếng trầm và tiếng cao hay không, chứ không phải công suất (W).
Điểm chính
- Tai người bình thường nghe được khoảng 16Hz - 20.000Hz (thường làm tròn thành 20Hz - 20kHz). Dưới ngưỡng này là hạ âm, trên ngưỡng là siêu âm.
- Giọng nói người nằm trong khoảng 85-255Hz (dải cơ bản). Nốt La chuẩn quốc tế là 440Hz.
- Dải tần công bố của Devialet Phantom Ultimate 108dB là 14Hz-35kHz.
Đọc nhanh thuật ngữ trong bài
| Hz, kHz | Đơn vị đo tần số. 1 kHz bằng 1.000 Hz. Số càng nhỏ, tiếng càng trầm. |
| Dải tần | Khoảng tiếng một thiết bị tái tạo được, từ trầm nhất đến cao nhất. |
| dB (decibel) | Đơn vị đo độ lớn tiếng, cũng dùng để ghi mức sai lệch của loa. |
| Woofer, tweeter | Hai loại củ loa. Woofer lo tiếng trầm, tweeter lo tiếng cao. |
| Bước sóng | Độ dài của một nhịp sóng âm khi lan ra không khí. Tiếng trầm có bước sóng dài, tiếng cao có bước sóng ngắn. |

Bản chất vật lý: tần số, biên độ và âm sắc
Âm thanh sinh ra khi một vật rung, như dây đàn, màng loa hay dây thanh quản. Vật rung làm không khí xung quanh nén lại rồi giãn ra liên tục, tạo thành sóng âm lan trong không gian. Số lần nén và giãn lặp lại trong một giây chính là tần số.
Đơn vị Hz đặt theo tên nhà vật lý người Đức Heinrich Hertz. Ông là người đầu tiên chứng minh sóng điện từ có thật, vào cuối thế kỷ 19. Về sau, đơn vị này được dùng chung cho mọi dao động lặp đi lặp lại, kể cả sóng âm.
Tần số, biên độ, âm sắc: ba thứ khác nhau
| Khái niệm | Quyết định điều gì | Ví dụ |
|---|---|---|
| Tần số (Hz) | Tiếng trầm hay cao | Nốt La 440Hz |
| Biên độ (amplitude) | Tiếng to hay nhỏ | Vặn núm âm lượng |
| Âm sắc (timbre) | “Chất giọng” riêng của nhạc cụ | Guitar và piano cùng nốt La vẫn nghe khác |
Tần số khác với biên độ (amplitude, quyết định tiếng to hay nhỏ) và âm sắc (timbre, quyết định “chất giọng” riêng của từng nhạc cụ). Đàn guitar và piano cùng chơi nốt La 440Hz vẫn nghe khác nhau, vì âm sắc khác nhau dù tần số cơ bản giống nhau. Khi nói “tần số của các nốt nhạc”, người ta nói đến tần số cơ bản này. Còn “màu sắc” của tiếng đến từ các họa âm (harmonics), những tiếng nhỏ đi kèm nốt chính.
Dải tần số âm thanh con người nghe được là bao nhiêu?

Tai người bình thường nghe được khoảng 16Hz - 20.000Hz. Con số này được ghi nhận rộng rãi trong tài liệu âm học và Wikipedia tiếng Việt về tần số âm thanh. Nhiều tài liệu làm tròn thành 20Hz - 20kHz cho dễ nhớ. Đây cũng là mốc phổ biến trong ngành âm thanh khi nói về “dải tần Hi-Fi chuẩn”.
Sơ đồ dải tần số âm thanh (theo thang Hz, không theo tỷ lệ tuyến tính)
| Hạ âm | < 16Hz |
| Trầm (Bass) | 16 - 250Hz |
| Trung (Mid) | 250Hz - 4kHz |
| Cao (Treble) | 4 - 20kHz |
| Siêu âm | > 20kHz |
Ranh giới Bass/Mid/Treble ở đây theo cách chia phổ biến trong ngành audio, không phải mốc vật lý tuyệt đối - một số tài liệu chia chi tiết hơn thành 5-7 dải.
Ngoài dải nghe được, còn hai vùng tai không cảm nhận được:
Hạ âm (infrasound) là tần số dưới 16-20Hz. Tai người không nghe được bằng thính giác thông thường. Nhưng nếu sóng đủ mạnh, cơ thể vẫn cảm nhận được qua rung động. Đó là lý do loa subwoofer công suất lớn tạo cảm giác “rung ngực” dù gần như không nghe rõ tiếng.
Siêu âm (ultrasound) là tần số trên 20.000Hz. Một số loài như dơi, cá heo, chó nghe được vùng này (lên tới hàng trăm kHz). Tai người trưởng thành hầu như không cảm nhận được. Ngưỡng nghe cao nhất của người còn giảm dần theo tuổi, do các tế bào thính giác lão hóa.
Tuổi và ngưỡng nghe tần số cao
| Nhóm tuổi | Nghe rõ tới khoảng |
|---|---|
| Trẻ em | Gần 20kHz |
| Người trung niên | 12-15kHz |
Trẻ em có thể nghe tới gần 20kHz, còn người trung niên thường chỉ nghe rõ tới khoảng 12-15kHz. Vì vậy các bài test “nghe được tần số bao nhiêu” trên mạng hay được dùng để vui đoán tuổi tai. Chúng không thay được việc đo thính lực ở cơ sở y tế chuyên khoa.
Âm thanh tần số cao và tần số thấp khác nhau thế nào khi nghe

Tiếng tần số cao nghe “sáng”, “sắc”, và dễ đoán hướng phát ra. Đó là tiếng chũm chọe, tiếng sáo, phần bồi âm của giọng nữ cao. Tiếng tần số thấp nghe “dày”, “ấm”, và khó đoán hướng phát ra. Đó là tiếng trống bass, đàn contrabass, hoặc phần trầm của giọng nam.
Sự khác biệt này không chỉ là cảm giác. Nó có cơ sở vật lý. Sóng tần số thấp có bước sóng dài: tiếng 100Hz dài khoảng 3,4m. Nó lan vòng qua vật cản và khó biết nguồn ở đâu. Sóng tần số cao có bước sóng ngắn: tiếng 10kHz chỉ khoảng 3,4cm. Nó truyền thẳng hơn và dễ bị vật cản chặn, nên tai dễ định vị nguồn hơn.
Tiếng cao và tiếng thấp, so nhanh
| Tiếng thấp (trầm) | Tiếng cao | |
|---|---|---|
| Cảm giác | Dày, ấm | Sáng, sắc |
| Bước sóng | Dài (100Hz khoảng 3,4m) | Ngắn (10kHz khoảng 3,4cm) |
| Đoán hướng phát | Khó | Dễ |
| Ví dụ | Trống bass, đàn contrabass, giọng nam trầm | Chũm chọe, sáo, bồi âm giọng nữ cao |
Đây là lý do các dàn loa Hi-Fi thường tách woofer (lo tiếng trầm) và tweeter (lo tiếng cao), thay vì dùng một màng loa cho cả dải.
Với người nghe nhạc thông thường, sự cân bằng giữa hai dải này quyết định cảm giác khi nghe. Loa nghiêng quá nhiều về bass dễ gây ù và che mất chi tiết giọng hát. Loa nghiêng quá nhiều về treble gây chói tai khi nghe lâu. Vì vậy khi đọc thông số dải tần của loa, hãy xem cả khoảng tần số lẫn độ lệch (thường ghi kèm ±dB), không chỉ nhìn con số Hz thấp nhất và cao nhất.
Công thức tính tần số âm thanh
Tần số f bằng nghịch đảo của chu kỳ dao động T: f = 1/T (f tính bằng Hz, T tính bằng giây). Tần số còn liên hệ với tốc độ truyền âm v và bước sóng lambda qua công thức f = v/lambda. Trong không khí ở điều kiện thường, tốc độ truyền âm khoảng 343m/giây.
Hai công thức tần số, hiểu nhanh
| Công thức | Ý nghĩa |
|---|---|
| f = 1/T | Tần số bằng 1 chia cho thời gian của một nhịp dao động (T, tính bằng giây). |
| f = v/lambda | Tần số bằng tốc độ truyền âm chia cho bước sóng. Trong không khí, tốc độ khoảng 343m/giây. |
Hai công thức này là vật lý phổ thông. Chúng giúp hiểu vì sao tiếng trầm có bước sóng dài hơn tiếng cao (đã nói ở phần trên). Bạn không cần chúng để chọn mua thiết bị. Điều quan trọng với người dùng là thông số dải tần đáp ứng (frequency response) mà nhà sản xuất công bố, sẽ trình bày ở phần sau.
Tần số giọng nói người và tần số các nốt nhạc
Giọng nói người trưởng thành có tần số cơ bản trong khoảng 85-255Hz. Giọng nam trung bình khoảng 85-180Hz, giọng nữ trung bình khoảng 165-255Hz. Đây chỉ là tần số cơ bản (fundamental frequency). Âm sắc thực của giọng còn phụ thuộc các họa âm, trải rộng tới vài kHz. Vì vậy loa muốn tái tạo giọng hát tốt cần dải trung (mid) sạch và chi tiết, chứ không chỉ cần bass mạnh hay treble sáng.
Tần số cơ bản của giọng và nốt nhạc
| Đối tượng | Tần số cơ bản |
|---|---|
| Giọng nam trung bình | Khoảng 85-180Hz |
| Giọng nữ trung bình | Khoảng 165-255Hz |
| Nốt La chuẩn (A4) | 440Hz |
| Dải piano | Từ khoảng 27,5Hz (nốt La thấp nhất) tới hơn 4.000Hz (nốt cao nhất) |
Với các nốt nhạc, hệ thống chuẩn quốc tế lấy nốt La (A4) làm gốc, tần số 440Hz. Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) khuyến nghị mốc này từ năm 1953, và nó vẫn là chuẩn lên dây phổ biến nhất hiện nay. Một số nhạc sĩ vẫn tranh luận về chuẩn thay thế 432Hz.
Tần số cơ bản của các nhạc cụ trải từ khoảng 27,5Hz (nốt La thấp nhất trên đàn piano) tới hơn 4.000Hz (nốt cao nhất trên piano). Nếu tính cả họa âm của các nhạc cụ có nhiều bồi âm như violin hay kèn đồng, dải này còn vượt xa hơn.
Hai chuẩn cho nốt La
| Chuẩn | Tình trạng |
|---|---|
| 440Hz | Chuẩn quốc tế, ISO khuyến nghị từ năm 1953, phổ biến nhất khi lên dây đàn |
| 432Hz | Chuẩn thay thế một số nhạc sĩ ủng hộ, chưa phải chuẩn chính thức |
Vì sao dải tần quyết định chất lượng loa
Loa tốt phải tái tạo được dải tần rộng và đồng đều, không chỉ cần công suất lớn. Loa có dải tần hẹp sẽ “cắt” mất phần trầm sâu hoặc phần cao vút của bản nhạc gốc. Tiếng nghe mỏng hoặc thiếu chi tiết, dù công suất W ghi trên vỏ hộp rất cao. Vì vậy khi chọn loa dòng Phantom hay bất kỳ dòng loa cao cấp nào, hãy xem thông số dải tần (frequency response) cùng lúc với độ nhạy loa (loa kêu to đến mức nào với cùng một lượng điện), không tách rời.
Nhà sản xuất thường công bố dải tần dưới dạng “X Hz - Y kHz (±Z dB)”. Phần ±dB cho biết loa được phép lệch bao nhiêu trong khoảng tần số đó. Hai loa cùng ghi “20Hz - 20kHz” nhưng một loa ±3dB và một loa ±10dB sẽ nghe rất khác nhau. Sai số càng nhỏ, tiếng càng trung thực với bản gốc. Người mua hay bỏ qua điểm này khi chỉ so con số Hz.
Cùng ghi 20Hz - 20kHz, độ lệch quyết định
| Loa | Độ lệch cho phép | Nghe thế nào |
|---|---|---|
| Loa A | ±3dB | Sát bản gốc hơn |
| Loa B | ±10dB | Lệch nhiều hơn so với bản gốc |
Nếu muốn tự kiểm tra dải tần thật của loa đang dùng, thay vì chỉ tin thông số của hãng, bạn có thể tham khảo cách dùng phần mềm đo tần số âm thanh ngay tại nhà bằng điện thoại hoặc máy tính.
Dải tần đáp ứng thực đo của loa Devialet Phantom và Mania

So với chuẩn Hi-Fi thông thường 20Hz - 20kHz, loa Devialet công bố dải tần rộng hơn ở cả hai đầu, nhất là phần trầm sâu. Nhờ công nghệ HBI (Heart Bass Implosion), loa dùng buồng nén khí để tạo tiếng trầm mà không cần thùng loa lớn. Bảng dưới đối chiếu dải tần công bố của các dòng loa đang bán tại LOA Devialet Việt Nam với chuẩn Hi-Fi phổ thông:
| Dòng loa | Dải tần đáp ứng | So với chuẩn 20Hz-20kHz |
|---|---|---|
| Chuẩn Hi-Fi phổ thông | 20Hz - 20kHz | Mốc tham chiếu |
| Devialet Phantom Ultimate 108dB | 14Hz - 35kHz | Rộng hơn cả hai đầu - trầm sâu hơn 6Hz, cao vượt 15kHz |
| Devialet Phantom Ultimate 98dB | 18Hz - 25kHz | Rộng hơn cả hai đầu |
| Devialet Soundbar Dione | 24Hz - 21kHz | Trầm nông hơn Phantom, phù hợp không gian TV |
| Devialet Mania | 30Hz - 20kHz | Sát chuẩn Hi-Fi - phù hợp loa di động |
Devialet Mania là loa di động, nên dải tần hẹp hơn hẳn dòng Phantom đặt cố định. Lý do là màng loa và buồng cộng hưởng của một thiết bị cầm tay có giới hạn về kích thước. Đây là sự đánh đổi hợp lý giữa tính di động và độ phủ dải tần, không phải lỗi thiết kế. Hãy chọn dòng loa theo nhu cầu (nghe cố định tại nhà hay mang theo), thay vì chỉ so số Hz trên giấy. Cách đọc đường cong tần số trên thông số loa được giải thích trong bài đáp ứng tần số loa.
Câu hỏi thường gặp về tần số âm thanh
Tần số âm thanh cao hay thấp thì tốt hơn?
Không có tần số nào “tốt hơn”. Một bản nhạc hay cần đủ cả dải trầm, trung, cao, cân bằng với nhau. Loa tốt là loa tái tạo đúng và đủ toàn bộ dải tần của bản ghi gốc, không nghiêng quá nhiều về một phía.
Tần số 432Hz và 440Hz khác nhau thế nào?
440Hz là chuẩn quốc tế cho nốt La (A4), được ISO khuyến nghị từ năm 1953 và dùng phổ biến khi lên dây đàn, hòa âm dàn nhạc hiện nay. 432Hz là chuẩn thay thế mà một số nghệ sĩ và nhóm nghiên cứu ủng hộ vì cho rằng nghe “êm” hơn. Tuy nhiên chưa có bằng chứng khoa học xác nhận sự khác biệt về cảm nhận, và đây không phải chuẩn chính thức được ngành âm nhạc áp dụng rộng rãi.
Muốn nghe thử dải tần thực tế của loa Devialet trước khi quyết định mua?
Gọi hoặc Zalo 0972 680 093 để đặt lịch nghe thử tại showroom
Nguồn tham khảo
- Wikipedia tiếng Việt - mục từ Tần số âm thanh (đã dẫn link ở phần đầu bài)
- Thông số kỹ thuật chính hãng Devialet Phantom Ultimate 108dB, Phantom Ultimate 98dB, Soundbar Dione, Mania

