Tai nghe B&O Beoplay H95
21 phút đọc

Tai Nghe Kiểm Âm Là Gì? Khác Gì Tai Nghe Nghe Nhạc Thường

Chia sẻ:

Tai nghe kiểm âm là gì? Tai nghe kiểm âm (studio monitor headphones) là tai nghe phòng thu được chỉnh tiếng trung tính, để nghe lại bản ghi đúng như nó vốn có, không tự làm dày tiếng trầm hay sáng tiếng cao. Ca sĩ đeo để nghe nhạc nền khi thu, kỹ sư đeo để tìm lỗi khi hòa âm.

Điểm chính

  • “Phẳng” trên tai nghe không có nghĩa là một đường thẳng trên máy đo: một nghiên cứu công bố tại hội nghị AES năm 2013 cho thấy người nghe thích nhất đích âm thanh mô phỏng một hệ loa chuẩn đặt trong phòng.
  • Tai nghe trở kháng thấp nằm trong khoảng 16-32 Ω, loại trở kháng cao 100-600 Ω cần nhiều điện áp hơn nên cắm thẳng điện thoại dễ bị nhỏ tiếng.
  • Tai nghe không dây cao cấp như Beoplay H95, H100 hay Gemini II là tai nghe nghe nhạc: chúng ưu tiên chống ồn, pin và sự tiện lợi, không phải dụng cụ kiểm âm.

Đọc nhanh thuật ngữ

Đáp tuyến (đáp ứng tần số)
Tai nghe phát mỗi dải âm, từ trầm tới cao, to nhỏ ra sao.
Trở kháng (Ω, ôm)
Mức “cản” dòng điện của tai nghe. Số càng cao càng cần nguồn phát khỏe.
Độ nhạy (dB/mW)
Cùng một chút điện, tai nghe kêu to đến đâu. Số càng cao càng dễ kêu to.
Chụp kín, chụp hở
Mặt sau chụp tai bịt kín (closed-back) hoặc để hở (open-back).
Chống ồn chủ động (ANC)
Micro thu tiếng ồn rồi phát sóng ngược để triệt tiêu tiếng ồn đó.
Codec
Cách nén nhạc để gửi qua Bluetooth, ví dụ SBC, AAC, aptX.

Tai nghe kiểm âm làm hai việc khác nhau trong phòng thu

Trong phòng thu, tai nghe kiểm âm làm hai việc với yêu cầu gần như trái ngược. Việc thứ nhất là thu âm: ca sĩ, nhạc công nghe nhạc nền để hát hoặc chơi theo. Việc thứ hai là hòa âm: kỹ sư soi tiếng rè, tiếng thở, độ to nhỏ giữa các giọng.

Khi thu âm, tiếng trong tai nghe không được lọt ra ngoài, vì micro đặt ngay trước mặt ca sĩ sẽ thu luôn tiếng đó. Khi hòa âm, người ta lại cần tiếng thoáng và tự nhiên để đeo nhiều giờ liền. Vì vậy một phòng thu thường có cả hai kiểu tai nghe.

Mỗi việc trong phòng thu hợp với một kiểu tai nghe

Thu âm (ca sĩ, nhạc công)
Cần: tiếng không lọt ra micro, cách âm với tiếng xung quanh.
Kiểu hợp: chụp kín, hoặc in-ear nhét sâu ống tai.
Hòa âm, biên tập (kỹ sư)
Cần: tiếng tự nhiên, ít bí tai khi đeo lâu, nghe rõ vị trí từng nhạc cụ.
Kiểu hợp: chụp hở, dùng trong phòng yên tĩnh.
Kiểm tra cuối
Cần: biết bản nhạc nghe ra sao trên thiết bị phổ thông.
Kiểu hợp: nghe chéo trên loa và cả tai nghe tiêu dùng.

Tai nghe chụp kín thường cho tiếng trầm mạnh hơn chụp hở, và chặn được khoảng 8-12 dB tiếng ồn bên ngoài. Loại in-ear nhét vào ống tai chặn tốt hơn, khoảng 10-15 dB, nên được dùng nhiều trên sân khấu. Còn kiểu “bán mở” (semi-open) không có định nghĩa chính xác; mỗi hãng dùng từ này theo cách riêng.

Tai nghe kiểm âm là phiên bản đeo trên đầu của loa kiểm âm đặt trên bàn làm nhạc. Hai thứ không thay thế hoàn toàn cho nhau: đeo tai nghe, mỗi tai chỉ nghe một kênh; nghe loa, mỗi tai nghe cả hai loa.

“Đáp tuyến phẳng” trên tai nghe thực ra nghĩa là gì?

Đáp tuyến phẳng trên tai nghe nghĩa là nghe giống một hệ loa trung tính, không phải một đường thẳng tuyệt đối trên máy đo. Lý do nằm ở cái tai. Khi nghe loa, âm thanh đi qua vành tai và ống tai rồi mới tới màng nhĩ, và đường đi đó tự làm nổi một số dải âm. Tai nghe áp sát tai nên bỏ qua một phần đường đi này.

Vì sao tai nghe “chuẩn” không đo ra đường thẳng

1. Nghe loa trong phòng
Âm đi qua vành tai, ống tai. Tai tự làm nổi vài dải âm, và não đã quen như vậy.
2. Đeo tai nghe
Củ loa nằm sát tai, bỏ qua một phần đường đi đó.
3. Bù bằng “đích”
Hãng chỉnh tai nghe theo một đường cong mục tiêu (trường khuếch tán, trường tự do hoặc mô phỏng loa trong phòng).
4. Kết quả
Nghe “trung tính” như loa tốt, dù biểu đồ đo không phẳng.

Nếu một chiếc tai nghe đo ra thẳng tắp ngay tại màng nhĩ, người nghe sẽ thấy tiếng sai, thường là tối và thiếu sáng. Vì vậy giới đo lường dùng các “đích” bù lại phần tai bị bỏ qua. Tiêu chuẩn ISO 11904-2 mô tả hai đích phổ biến: trường khuếch tán (diffuse-field, âm tới tai từ mọi hướng) và trường tự do (free-field, âm tới từ phía trước).

Đích nào nghe đúng nhất vẫn còn tranh luận. Trong bài báo “Listener Preferences for Different Headphone Target Response Curves” (Sean Olive, Todd Welti, Elisabeth McMullin, hội nghị AES lần thứ 134, năm 2013), người nghe đã qua huấn luyện so sánh nhiều đích trên hai mẫu tai nghe. Đích được chuộng nhất dựa trên phép đo một hệ loa đã hiệu chỉnh trong phòng nghe, hơn cả hai đích của ISO 11904-2.

Đích chỉnh âmMô phỏng hoàn cảnh nàoNguồnNghe ra sao với người mới
Trường tự do (free-field)Một loa đặt phía trước, không có tiếng dộiISO 11904-2Giống ngồi trước một loa trong phòng không vang
Trường khuếch tán (diffuse-field)Âm tới tai đều từ mọi hướngISO 11904-2Giống nghe trong phòng có nhiều tiếng dội
Loa đã hiệu chỉnh trong phòng ngheMột hệ loa chuẩn trong phòng nghe thậtOlive, Welti, McMullin (AES, 2013)Được người nghe trong thử nghiệm chọn nhiều nhất
Ba kiểu “đích” thường dùng khi chỉnh tai nghe theo hướng trung tính. Không đích nào là một đường thẳng trên biểu đồ đo.

Bài học cho người mua là đừng chỉ nhìn dòng “20-20.000 Hz” trên hộp. Wikipedia lưu ý các con số kiểu “4 Hz đến 20 kHz” trong quảng cáo thường bị phóng đại. Điều đáng hỏi hơn là tai nghe giữ được độ đều tới đâu: tai nghe tốt có thể giữ tiếng trầm phẳng xuống tới 20 Hz, chênh không quá 3 dB.

Tai nghe kiểm âm khác gì tai nghe nghe nhạc thường?

Khác biệt gốc nằm ở mục tiêu: tai nghe kiểm âm phải nói thật để người làm nhạc sửa lỗi, còn tai nghe nghe nhạc được chỉnh để dễ nghe, tiện mang theo. Từ mục tiêu đó kéo theo khác biệt về kết nối, chống ồn, pin và cả độ khó khi cắm vào điện thoại.

Tiêu chíTai nghe kiểm âm phòng thuTai nghe nghe nhạc không dây cao cấpĐiều này có nghĩa gì với bạn
Cách chỉnh tiếngHướng tới trung tính, hạn chế tô màuTheo gu của hãng, thường chỉnh lại được bằng appNhạc thu kém sẽ lộ rõ trên tai nghe kiểm âm
Kết nốiChủ yếu dây, giắc 3,5 mm hoặc 6,35 mmBluetooth, một số mẫu có thêm cổng dâyDây không có độ trễ của Bluetooth
Giảm tiếng ồnThụ động: chụp kín khoảng 8-12 dBChống ồn chủ động, thường từ 20 dB trở lênĐi máy bay, văn phòng ồn: chống ồn chủ động hơn hẳn
Trở khángCó mẫu thấp, có mẫu 100-600 ΩThấp, vì có ampli và pin bên trongLoại trở kháng cao thường cần thêm ampli tai nghe
Pin, thời gian dùngKhông cần pinCần sạc, đổi lại không vướng dâyTai nghe dây dùng mãi không lo hết pin
Mức chặn ồn và khoảng trở kháng theo Wikipedia (Headphones). Cột cuối là cách hiểu cho người nghe tại nhà.

Độ trễ là lý do tai nghe dùng khi thu âm gần như luôn đi dây. Ca sĩ phải nghe nhạc nền đúng thời điểm để hát khớp nhịp. Với Bluetooth, mức trễ phụ thuộc codec; codec phổ biến SBC trễ khoảng 100-250 mili giây tùy cách đo, đủ để lệch nhịp rõ rệt. Chi tiết từng codec có trong bài độ trễ Bluetooth.

Tai nghe trở kháng cao để làm gì?

Tai nghe trở kháng cao cần nhiều điện áp hơn để kêu cùng một độ to. Trước đây nhiều tai nghe có trở kháng trên 500 Ω để hợp với ampli đèn, loại ampli có trở kháng ra cao. Ngày nay trong phòng thu, tai nghe thường được cắm vào ampli tai nghe hoặc bàn trộn âm, nơi đủ điện áp để đẩy loại này.

Đọc trở kháng và độ nhạy trước khi cắm vào điện thoại

16-32 Ω, độ nhạy cao
Cắm điện thoại, laptop, bộ chuyển USB-C sang 3,5 mm là đủ to.
Nằm giữa hai khoảng trên
Xem thêm độ nhạy: độ nhạy thấp thì điện thoại có thể phải mở gần hết âm lượng.
100-600 Ω, độ nhạy thấp
Nên có ampli tai nghe hoặc thiết bị âm thanh có cổng tai nghe khỏe.

Với người nghe nhạc, cách đọc nhanh là xem hai con số cùng lúc. Trở kháng thấp và độ nhạy cao thì cắm điện thoại hay máy tính vẫn đủ to. Trở kháng cao mà độ nhạy thấp thì nên tính thêm ampli tai nghe. Trở kháng của tai nghe và của loa cùng một nguyên lý: đó là mức tải mà nguồn phát phải đẩy.

Có nên mua tai nghe kiểm âm để nghe nhạc?

Nên, nếu bạn nghe ở nơi yên tĩnh, thích nghe đúng bản thu và không ngại dây. Không nên, nếu bạn cần đeo khi đi lại, ngồi máy bay hay làm việc ở văn phòng ồn. Nó chỉ được thiết kế cho một hoàn cảnh khác.

Nếu đã quen tai nghe tăng trầm, bạn có thể thấy tai nghe kiểm âm “khô” lúc đầu. Lý do là tiếng trầm không được đẩy lên, chứ không thiếu. Bản thu tốt sẽ nghe rất rõ, bản thu nén kém hoặc phối vội cũng lộ rõ hơn.

Chọn theo cách bạn thật sự dùng tai nghe

Thu âm, làm nhạc, dựng video
Chọn tai nghe kiểm âm có dây. Thu giọng: chụp kín. Hòa âm trong phòng riêng: cân nhắc chụp hở.
Nghe nhạc ở nhà, phòng yên tĩnh
Tai nghe kiểm âm dùng tốt. Kiểm tra trở kháng; nghe đêm cạnh người khác thì tránh chụp hở.
Đi lại, bay nhiều, văn phòng ồn
Tai nghe không dây có chống ồn chủ động hợp hơn: chặn ồn tốt, không vướng dây.
Điện thoại không có giắc tai nghe
Tai nghe dây cần bộ chuyển; tai nghe Bluetooth dùng ngay.

Có ba tình huống hay bị bỏ sót. Tai nghe chụp hở lọt tiếng ra ngoài, người ngồi cạnh nghe được nhạc của bạn. Tai nghe kiểm âm chụp tai thường to và nặng, ít khi gập gọn để mang đi. Cuối cùng, mua tai nghe kiểm âm rồi nghe qua Bluetooth bằng bộ chuyển sẽ mất đi điểm mạnh về độ trễ thấp của kết nối dây.

Nhu cầu là nghe nhạc: tai nghe Devialet và B&O nằm ở đâu?

Tai nghe Devialet và Bang & Olufsen là tai nghe nghe nhạc cao cấp, không phải tai nghe kiểm âm phòng thu. Thế mạnh của chúng là chống ồn chủ động, pin dài, vật liệu bền và chất âm được hãng tinh chỉnh cho người nghe hằng ngày.

Người đàn ông đeo tai nghe chụp tai Bang & Olufsen Beoplay H95 màu đen, ngồi cạnh cửa sổ
Beoplay H95 là tai nghe chụp tai không dây có chống ồn chủ động, dành cho nghe nhạc khi làm việc và di chuyển.

Tai nghe B&O Beoplay H95 có trở kháng 12 Ω (sai số 15%) và độ nhạy 101,5 dB ở 1 mW, tức rất dễ kêu to. Ngoài Bluetooth với codec aptX Adaptive, AAC, SBC, H95 có cả cổng USB-C và giắc 3,5 mm. Khi cần nghe qua dây, ví dụ nối với đàn điện tử ở nhà, bạn tránh được độ trễ của Bluetooth. Pin công bố tới 38 giờ khi bật chống ồn.

MẫuKiểuThông số đáng chú ý (theo hãng)Dành cho ai
Beoplay H95Chụp tai, không dây12 Ω, 101,5 dB (1 mW); aptX Adaptive, AAC, SBC; giắc 3,5 mm và USB-C; pin tới 38 giờ có chống ồnNgười bay nhiều, cần pin dài và muốn có thêm đường nghe bằng dây
Beoplay H100Chụp tai, không dây10-20.000 Hz, mở tới 40.000 Hz ở chế độ hi-res; AAC, SBC; chỉ cổng USB-C; pin 32 giờ có chống ồn; tối ưu cho Dolby AtmosNgười muốn tai nghe dùng lâu năm, nghe phim và nhạc không gian
Devialet Gemini IIIn-ear không dây hoàn toànChống ồn chủ động tối đa 40 dB, chống gió AWR; aptX, AAC, SBC; app chỉnh bộ cân bằng âmNgười cần tai nghe nhỏ gọn, chống ồn tốt khi ra ngoài
Thông số theo trang sản phẩm Bang & Olufsen và Devialet đăng trên loadevialet.vn. Cả ba mẫu đều là tai nghe nghe nhạc, không phải tai nghe kiểm âm phòng thu.

Beoplay H100 hợp với người nghe nhiều phim, nhạc Dolby Atmos. H100 chỉ có Bluetooth AAC và SBC, không có aptX, nên người dùng Android nên biết trước điều này. Điểm H100 khác hẳn tai nghe phòng thu là thiết kế để sửa và dùng lâu: theo hãng, pin, băng đầu, đệm tai và cả củ loa đều thay được. Khả năng thay đệm tai và linh kiện là tiêu chí đáng hỏi với mọi chiếc tai nghe đắt tiền, dù dùng để làm nhạc hay để nghe. Cả H95 và H100 nằm trong danh mục tai nghe Bang & Olufsen trên site.

Khu trưng bày tai nghe Devialet Gemini II với hộp sản phẩm và tai nghe trong lồng kính
Khu trưng bày tai nghe Devialet Gemini II tại showroom.

Với tai nghe nhét tai, tai nghe Devialet Gemini II có app riêng để chỉnh chống ồn, bộ cân bằng âm và cử chỉ cảm ứng. Nếu muốn tiếng gần trung tính hơn, bạn có thể hạ bớt dải trầm trong bộ cân bằng. Dù vậy, chỉnh tay không biến nó thành tai nghe kiểm âm, vì không có phép đo chuẩn đi kèm. Gemini II hợp nhất khi bạn cần một đôi tai nghe nghe nhạc gọn trong túi áo, chặn được tiếng động cơ trên máy bay hay tiếng xe ngoài đường.

Tóm lại, người làm nhạc nên mua tai nghe kiểm âm có dây đúng nghĩa. Người chủ yếu nghe nhạc, xem phim, đi lại nhiều thì một chiếc tai nghe không dây có chống ồn sẽ hợp với nhịp sống hơn. Đeo thử trực tiếp vẫn là cách chắc chắn nhất để biết chiếc nào vừa tai.

Câu hỏi thường gặp

Tai nghe kiểm âm tiếng Anh là gì?

Tai nghe kiểm âm tiếng Anh là studio monitor headphones, hay gọi gọn là studio headphones. Loại nhét tai dùng trên sân khấu và trong phòng thu gọi là in-ear monitor, viết tắt IEM.

Tai nghe kiểm âm có loại Bluetooth không?

Có một số mẫu tai nghe phòng thu có thêm Bluetooth, nhưng khi thu âm và hòa âm, người làm nhạc vẫn nối dây. Bluetooth nén tín hiệu và có độ trễ theo codec, làm ca sĩ khó hát khớp nhịp với nhạc nền.

Tai nghe kiểm âm có chơi game được không?

Được. Tai nghe kiểm âm cho tiếng rõ và dễ nghe vị trí âm thanh, nhất là loại chụp hở. Điểm cần lưu ý là nhiều mẫu không có micro, nên muốn nói chuyện khi chơi bạn phải dùng thêm micro rời.

Tai nghe kiểm âm có mic không?

Phần lớn tai nghe kiểm âm không có micro, vì trong phòng thu giọng hát được thu bằng micro riêng chất lượng cao. Nếu cần gọi điện hoặc họp trực tuyến thường xuyên, tai nghe tiêu dùng có micro tích hợp tiện hơn.

Tai nghe kiểm âm IEM là gì?

IEM (in-ear monitor) là tai nghe nhét sâu vào ống tai, loại chất lượng cao trong nhóm tai nghe nhét tai. IEM chặn khoảng 10-15 dB tiếng ồn bên ngoài và được kỹ sư âm thanh, nhạc công biểu diễn cùng người chơi âm thanh sử dụng.

Muốn đeo thử Beoplay H95, H100 hay Devialet Gemini II trước khi chọn tai nghe nghe nhạc?

Đặt lịch nghe thử hoặc gọi, Zalo 0972 680 093

Nguồn tham khảo

  • Headphones - Wikipedia tiếng Anh (chụp kín, chụp hở, bán mở; mức chặn ồn 8-12 dB và 10-15 dB; trở kháng 16-32 Ω và 100-600 Ω; độ nhạy; tai nghe trong phòng thu; in-ear monitor)
  • Sean E. Olive, Todd Welti, Elisabeth McMullin, “Listener Preferences for Different Headphone Target Response Curves”, AES 134th Convention, 2013, Paper 8867 (AES E-Library)
  • ISO 11904-2: Acoustics - Determination of sound immission from sound sources placed close to the ear (đích trường tự do và trường khuếch tán)
  • Thông số Beoplay H95, Beoplay H100 theo Bang & Olufsen và Devialet Gemini II theo Devialet, trên trang sản phẩm loadevialet.vn