Tai nghe Devialet Gemini II trưng bày trong lồng kính tại showroom
20 phút đọc

Trở Kháng Tai Nghe Là Gì? Ohm, Độ Nhạy Và Quy Tắc 1/8

Chia sẻ:

Trở kháng tai nghe là mức tai nghe cản dòng điện từ nguồn phát, đo bằng ohm (Ω). Con số này cho biết tai nghe cần nguồn phát cấp điện áp lớn tới đâu để đủ to. Tai nghe trở kháng thấp dễ chơi với điện thoại, laptop; tai nghe trở kháng cao thường cần ampli tai nghe riêng.

Điểm chính

  • Tài liệu kỹ thuật thường xếp tai nghe 16-32 Ω vào nhóm trở kháng thấp và 100-600 Ω vào nhóm trở kháng cao; trở kháng được đo ở tần số 1 kHz.
  • Nguồn phát nên có trở kháng ra nhỏ hơn 1/8 trở kháng tai nghe. Tai nghe 32 Ω cần nguồn dưới 4 Ω, nếu không tiếng bass và cân bằng âm sắc có thể bị lệch.
  • Tai nghe Bluetooth như Devialet Gemini II có sẵn mạch giải mã và ampli bên trong, nên trở kháng không còn là thông số người dùng phải ghép với nguồn phát.

Đọc nhanh thuật ngữ

Ohm (Ω)
Đơn vị đo mức cản dòng điện. Số càng lớn, dòng điện càng khó đi qua.
Trở kháng ra của nguồn
Mức cản nằm sẵn bên trong cổng tai nghe của điện thoại, laptop hay ampli.
Độ nhạy dB/mW
Tai nghe kêu to bao nhiêu khi nhận 1 phần nghìn watt điện.
Độ nhạy dB/V
Tai nghe kêu to bao nhiêu khi nhận điện áp 1 volt.
Ampli tai nghe
Mạch khuếch đại tín hiệu đủ mạnh để đẩy màng tai nghe.
DAC
Mạch đổi nhạc dạng số (file, luồng phát) thành tín hiệu điện để ampli khuếch đại.

Vì sao cùng một tai nghe lại to nhỏ khác nhau trên mỗi máy?

Vì mỗi máy cấp ra một mức điện áp khác nhau, còn trở kháng tai nghe quyết định điện áp đó biến thành bao nhiêu công suất. Cổng tai nghe của điện thoại hay ampli hoạt động gần giống một nguồn điện áp. Khi điện áp cố định, tai nghe trở kháng cao nhận ít công suất hơn, nên nghe nhỏ hơn.

Theo mục Headphones trên Wikipedia, tai nghe trở kháng cao cần nhiều điện áp hơn, và ở cùng một mức điện áp thì âm lượng giảm xuống. Những năm gần đây, nhiều tai nghe mới được làm với trở kháng thấp hơn để hợp với các thiết bị chạy điện áp thấp như điện thoại.

Từ cổng tai nghe tới âm lượng bạn nghe thấy

Nguồn phát
Điện thoại, laptop hoặc ampli cấp ra một mức điện áp.
Trở kháng tai nghe
Quyết định điện áp đó tạo ra dòng điện và công suất bao nhiêu.
Độ nhạy
Quyết định công suất đó biến thành bao nhiêu dB âm thanh.
Âm lượng ở tai
Kết quả cuối cùng, phụ thuộc cả ba khâu phía trước.

Hai điều nên biết trước khi đọc thông số. Thứ nhất, con số ohm in trên hộp là giá trị đo ở 1 kHz; trở kháng thật thay đổi theo tần số chứ không đứng yên một chỗ. Thứ hai, ohm ở tai nghe khác hẳn ohm ở loa. Loa gia đình thường ghi 4-8 Ω và được ghép với amply công suất lớn, chuyện đó đã có trong bài trở kháng loa là gì. Tai nghe dùng dải số rộng hơn nhiều, phần lớn nằm trong khoảng 16-600 Ω.

Tai nghe trở kháng thấp và trở kháng cao khác nhau thế nào?

Khác nhau ở loại nguồn phát mỗi nhóm cần. Tai nghe trở kháng thấp cần ít điện áp nhưng kéo nhiều dòng điện, nên đòi hỏi nguồn có trở kháng ra rất thấp. Tai nghe trở kháng cao cần điện áp lớn nhưng dễ tính hơn với chất lượng mạch ampli.

Tiêu chíTrở kháng thấp (16-32 Ω)Trở kháng cao (100-600 Ω)
Điện áp cần để đủ toThấp, điện thoại thường đủCao, hay phải dùng ampli rời
Tải đặt lên nguồn phátNặng, kéo nhiều dòng điệnNhẹ, kéo ít dòng điện
Yêu cầu trở kháng ra của nguồnRất thấp (dưới 2-4 Ω)Dễ tính hơn (dưới 12,5-75 Ω)
Hay gặp ởTai nghe nhét tai, tai nghe di độngTai nghe chụp tai dùng tại bàn, phòng thu
Ngưỡng 16-32 Ω và 100-600 Ω theo mục Headphones trên Wikipedia. Mức yêu cầu trở kháng ra tính theo quy tắc 1/8 ở phần dưới.

Khoảng 32-100 Ω không có ranh giới chung; có tài liệu lấy mốc 32 Ω, có tài liệu lấy mốc 50 Ω. Vì vậy, trở kháng tai nghe chỉ có nghĩa khi đọc kèm độ nhạy.

Tai nghe trở kháng cao để làm gì?

Để chịu được hạn chế của mạch ampli, nhất là ampli có trở kháng ra cao. Theo Wikipedia, trước đây nhiều tai nghe có trở kháng khá cao, thường trên 500 Ω. Ngày nay loại này vẫn hay gặp ở bàn nghe và phòng thu, nơi có sẵn ampli rời. Trở kháng cao không có nghĩa là tiếng hay hơn.

Trở kháng và độ nhạy tai nghe phải đọc cùng nhau

Chỉ nhìn ohm thì chưa biết tai nghe dễ kéo hay khó kéo; phải đọc cùng độ nhạy. Độ nhạy ghi theo dB/mW hoặc dB/V cho hai con số chênh nhau xa.

Công thức đổi: dB/V = dB/mW - 10 x log10(trở kháng / 1000). Vì cổng tai nghe cấp điện áp gần như cố định, dB/V sát với thực tế hơn. Bảng dưới tính điện áp cần để đạt 100 dB SPL, mức đỉnh rất lớn chỉ dùng để so sánh.

Tai ngheĐộ nhạy (dB/mW)Đổi sang dB/VĐể đạt 100 dB cầnTrở kháng ra tối đa của nguồn
Ví dụ A, 16 Ω100118,00,13 V, 1 mW2 Ω
Ví dụ B, 32 Ω95109,90,32 V, 3,2 mW4 Ω
Ví dụ C, 300 Ω97102,20,77 V, 2 mW37,5 Ω
Ví dụ D, 600 Ω9799,21,09 V, 2 mW75 Ω
Ví dụ A-D là tai nghe giả định, độ nhạy nằm trong khoảng 80-125 dB/mW mà Wikipedia ghi là phổ biến. Điện áp tính bằng công thức P = V² / R, trở kháng ra tối đa tính theo quy tắc 1/8.

Điểm dễ bị bỏ qua nằm ở ví dụ B và C. Tai nghe 300 Ω có độ nhạy 97 dB/mW, cao hơn tai nghe 32 Ω (95 dB/mW), nhưng lại cần điện áp gấp khoảng 2,4 lần để kêu to bằng. Nếu chỉ đọc dB/mW, bạn sẽ nghĩ tai nghe 300 Ω dễ kéo hơn. Đổi sang dB/V mới thấy điều ngược lại: 102,2 so với 109,9.

Cột dB/V càng cao, tai nghe càng dễ chơi với điện thoại. Mặt trái: tai nghe rất nhạy cắm vào ampli mạnh có thể lên âm lượng nguy hiểm cho tai chỉ với một vòng vặn nhỏ.

Trở kháng ra của nguồn và quy tắc 1/8

Nguồn phát nên có trở kháng ra nhỏ hơn 1/8 trở kháng tai nghe. Theo mục Headphones trên Wikipedia, đây là điều kiện để đáp tuyến tần số đều, hệ số damping đủ và tiếng không méo. Hệ số damping cho biết nguồn phát giữ màng tai nghe chắc tới đâu, tính bằng trở kháng tai nghe chia cho trở kháng ra của nguồn.

Tự kiểm tra quy tắc 1/8 trong 3 bước

Bước 1
Lấy trở kháng tai nghe trên hộp hoặc trang hãng. Ví dụ 32 Ω.
Bước 2
Chia cho 8. Với 32 Ω, nguồn cần trở kháng ra dưới 4 Ω.
Bước 3
So với “output impedance” trong thông số nguồn phát. Không có số thì nghe thử vùng bass khi đổi máy.

Tiêu chuẩn IEC 61938 năm 1996 từng khuyến nghị trở kháng ra 120 Ω. Theo bài đo của tạp chí Stereophile năm 2008 được Wikipedia dẫn lại, mức này có thể làm đáp tuyến tần số lệch tới 5 dB với một số tai nghe. Tai nghe trở kháng thấp cắm vào nguồn kiểu này dễ lệch cân bằng âm sắc.

Vì sao chuyện này quan trọng? Mục Headphone amplifier trên Wikipedia nêu ví dụ cùng một tai nghe 32 Ω cắm vào hai nguồn khác nhau:

Hệ số damping = trở kháng tai nghe / trở kháng ra của nguồn

Ampli tai nghe, trở kháng ra dưới 1 Ω
Hệ số damping trên 32. Đạt quy tắc 1/8, màng tai nghe được giữ chắc.
iPod touch thế hệ 3, trở kháng ra 7 Ω
Hệ số damping chỉ 4,6. Không đạt quy tắc 1/8 (cần dưới 4 Ω).

Trở kháng tai nghe bao nhiêu thì hợp với điện thoại?

Không có một con số chung, vì mỗi điện thoại cấp điện áp và có trở kháng ra khác nhau. Hướng an toàn là trở kháng tai nghe thấp đi kèm độ nhạy dB/V cao, như ví dụ A ở bảng trên. Với điện thoại không còn jack 3,5 mm, bộ chuyển USB-C sang 3,5 mm (có DAC và ampli nhỏ bên trong) mới là thứ quyết định.

Khi nào cần ampli tai nghe hoặc DAC rời?

Cần khi nguồn phát không cấp đủ điện áp hoặc có trở kháng ra quá cao so với tai nghe. Hai thiết bị này làm hai việc khác nhau. DAC đổi nhạc số thành tín hiệu điện, còn ampli tai nghe khuếch đại tín hiệu đó đủ mạnh để đẩy màng tai nghe. Nhiều thiết bị gộp cả hai trong một hộp nhỏ.

Đường đi của nhạc khi nghe tai nghe có dây

Nhạc số
File hoặc luồng phát trên điện thoại, máy tính.
DAC
Đổi dữ liệu số thành tín hiệu điện.
Ampli tai nghe
Tăng điện áp, giữ trở kháng ra thấp.
Tai nghe
Trở kháng và độ nhạy quyết định cần bao nhiêu điện áp.

Các dấu hiệu cho thấy nguồn phát đang không hợp với tai nghe:

  • Vặn gần hết cỡ âm lượng mà nhạc vẫn nhỏ.
  • Tiếng bị vỡ, méo khi nhạc có đoạn trống, bass mạnh.
  • Cùng một tai nghe nhưng đổi máy thì bass thay đổi rõ, lúc phình lúc mỏng.
  • Tai nghe trở kháng cao, độ nhạy đổi ra dB/V thấp, trong khi nguồn phát duy nhất là điện thoại.

Người làm âm thanh dùng tai nghe kiểm âm tại bàn thường đã có card âm thanh hoặc ampli tai nghe, nên trở kháng cao ít gây khó.

Tai nghe Bluetooth có cần quan tâm trở kháng không?

Không cần ghép trở kháng, vì tai nghe Bluetooth tự mang DAC và ampli bên trong. Điện thoại chỉ gửi dữ liệu số qua sóng; việc đổi sang tín hiệu điện và khuếch đại diễn ra ngay trong tai nghe, với mạch được hãng thiết kế riêng cho driver đó. Trở kháng của driver vẫn tồn tại, nhưng không còn là thông số người dùng phải phối với nguồn phát.

Bốn hộp tai nghe Devialet Gemini II màu trắng và đen xếp chồng trên quầy, hai bên là loa Devialet Mania
Devialet Gemini II là tai nghe không dây hoàn toàn: nhạc đi qua Bluetooth, mạch giải mã và ampli nằm trong từng bên tai.

Với dòng tai nghe Devialet Gemini II, trang sản phẩm không công bố trở kháng hay độ nhạy bằng con số, và cũng không có cổng 3,5 mm. Gemini II dùng Bluetooth 5.2, hỗ trợ codec aptX của Qualcomm, AAC và SBC; cổng USB-C nằm trên hộp và chỉ dùng để sạc. Với loại tai nghe này, thứ nên so là codec, chống ồn và thời lượng pin, không phải ohm.

Tai nghe không dây có jack 3,5 mm thì sao?

Còn tuỳ cổng đó hoạt động thụ động hay chủ động. Nếu jack nối thẳng vào driver (chế độ thụ động), nguồn phát bên ngoài đẩy driver như với tai nghe có dây thường; khi đó trở kháng và quy tắc 1/8 quay lại có ý nghĩa. Nếu tín hiệu từ jack vẫn đi qua mạch xử lý và ampli bên trong, tai nghe chỉ nhận tín hiệu như một ngõ vào line, và trở kháng của driver không còn là thứ cần ghép với nguồn.

Tai nghe chụp tai B&O Beoplay H95 màu xanh navy, nhìn nghiêng từ phía trước
B&O Beoplay H95: jack 3,5 mm là ngõ vào Line-in, tín hiệu vẫn đi qua mạch bên trong nên tai nghe phải bật nguồn mới phát được tiếng.

Tai nghe B&O Beoplay H95 thuộc loại thứ hai. Ngoài Bluetooth 5.1, máy có cổng USB-C và jack 3,5 mm mà trang hỗ trợ của Bang & Olufsen gọi là ngõ vào Line-in. Cũng theo trang hỗ trợ của hãng, vì dùng mạch xử lý tín hiệu số (DSP), H95 chỉ hoạt động khi đã bật nguồn; hết pin thì phải sạc mới nghe được, kể cả khi cắm dây.

Nhiều trang bán lẻ ghi H95 có trở kháng 12 Ω ±15% và độ nhạy 101,5 dB ở 1 mW, 1 kHz, nhưng trang thông số hiện tại của Bang & Olufsen không liệt kê hai con số này. Vì tín hiệu luôn qua ampli bên trong, bạn không phải tính điện áp hay trở kháng ra như với tai nghe có dây. Với tai nghe không dây khác có jack 3,5 mm, hãy xem hướng dẫn sử dụng: máy nghe được khi tắt nguồn thì mới cần áp quy tắc 1/8.

Chọn tai nghe theo nguồn phát bạn đang có

Hãy bắt đầu từ thiết bị bạn dùng mỗi ngày, rồi mới chọn mức trở kháng.

Khung chọn tai nghe theo nguồn phát

Chỉ nghe bằng điện thoại, hay di chuyển
Tai nghe Bluetooth. Không cần tính trở kháng, so codec và chống ồn.
Điện thoại, laptop, muốn đi dây
Tai nghe dưới khoảng 64 Ω, độ nhạy dB/V cao. Kiểm tra quy tắc 1/8.
Có DAC kèm ampli tai nghe tại bàn
Chọn tự do hơn, kể cả 250-600 Ω. Xem ampli cấp được bao nhiêu volt.
Ampli cũ, trở kháng ra cao
Ưu tiên tai nghe trở kháng cao, tránh tai nghe 12-32 Ω dễ lệch bass.

Mốc 64 Ω trong khung là mốc tham khảo, không phải giới hạn cứng. Tai nghe 64 Ω có độ nhạy cao vẫn chạy tốt trên điện thoại, còn tai nghe 32 Ω độ nhạy thấp có thể vẫn nhỏ tiếng. Luôn đổi độ nhạy sang dB/V trước khi kết luận.

Câu hỏi thường gặp

Tai nghe 64 ohm có cần ampli không?

Thường là không, nếu độ nhạy đủ cao. Tai nghe 64 ohm nằm giữa nhóm thấp và nhóm cao, nên điện thoại và laptop vẫn có thể kéo được. Hãy đổi độ nhạy sang dB/V rồi so với điện áp nguồn phát cấp được; nếu vặn gần hết cỡ mà vẫn nhỏ, ampli tai nghe sẽ giúp ích.

Có tăng trở kháng tai nghe được không?

Có, bằng bộ chuyển đổi có điện trở mắc nối tiếp, nhưng ít khi nên dùng. Điện trở thêm vào làm giảm âm lượng và về bản chất làm tăng trở kháng ra mà tai nghe nhìn thấy. Điều này đi ngược quy tắc 1/8, nên có thể làm thay đổi cân bằng âm sắc, nhất là ở vùng bass.

Trở kháng cao có làm âm thanh hay hơn không?

Không. Trở kháng chỉ cho biết tai nghe cần nguồn phát cấp điện áp và dòng điện ra sao. Chất âm phụ thuộc thiết kế driver, vỏ tai nghe, đệm tai và nguồn phát. Một tai nghe trở kháng cao cắm vào nguồn không đủ điện áp còn nghe kém hơn tai nghe trở kháng thấp.

Vì sao thông số trở kháng có ghi ±15%?

Vì mỗi chiếc tai nghe sản xuất ra có sai số nhỏ, và trở kháng còn thay đổi theo tần số. Con số trên hộp thường đo ở 1 kHz. Một tai nghe ghi 12 ohm ±15% có thể đo được trong khoảng 10,2 đến 13,8 ohm ở tần số đó.

Muốn đeo thử Devialet Gemini II hoặc B&O Beoplay H95 trước khi chọn?

Đặt lịch nghe thử hoặc gọi, Zalo 0972 680 093

Nguồn tham khảo

  • Headphones - Wikipedia tiếng Anh (nhóm trở kháng 16-32 Ω và 100-600 Ω, đo ở 1 kHz, quy tắc trở kháng ra dưới 1/8, độ nhạy dB/mW và dB/V, công thức quy đổi, khoảng 80-125 dB/mW)
  • Headphone amplifier - Wikipedia tiếng Anh (ví dụ hệ số damping 32 và 4,6; khuyến nghị 120 Ω của IEC 61938 năm 1996; bài đo Stereophile 2008 về sai lệch 5 dB)
  • Trang sản phẩm Devialet Gemini II trên loadevialet.vn (Bluetooth 5.2, codec aptX, AAC, SBC, cổng USB-C dùng để sạc)
  • Bang & Olufsen Support: “What do I do when the Beoplay H95 battery has no power?” và “How do I connect a Line-in source to my Beoplay H95?” (H95 dùng DSP, chỉ hoạt động khi bật nguồn; jack 3,5 mm là ngõ vào Line-in)
  • Trang sản phẩm B&O Beoplay H95 trên loadevialet.vn (Bluetooth 5.1, cổng USB-C, jack 3,5 mm)