Tai nghe B&O Beoplay H95 - ảnh 5
19 phút đọc

Driver Tai Nghe Là Gì? 4 Loại Và Kích Thước Có Quan Trọng?

Chia sẻ:

Driver tai nghe là bộ phận biến tín hiệu điện thành âm thanh trong mỗi bên tai nghe, giống một chiếc loa tí hon đặt sát tai. Loại phổ biến nhất là driver động, gồm nam châm, cuộn dây và màng rung. Ngoài ra còn driver armature cân bằng, từ phẳng và tĩnh điện, mỗi loại có cách tạo tiếng riêng. Mỗi driver còn có một con số trở kháng, quyết định tai nghe có cần ampli riêng hay không, như bài trở kháng tai nghe là gì giải thích.

Điểm chính

  • Driver to chưa chắc xuống trầm sâu hơn: Devialet Gemini II dùng driver 10 mm, hãng công bố dải tần từ 5 Hz; Beoplay H100 dùng driver 40 mm, công bố từ 10 Hz.
  • Ở tai nghe không dây, tiếng tới driver đã qua chip giải mã Bluetooth, bộ xử lý số và ampli bên trong; Beoplay H95 cắm dây 3,5 mm vẫn phải bật nguồn mới nghe được.
  • “Driver tai nghe Win 11” hay “driver tai nghe PC” là phần mềm điều khiển trên máy tính, không phải củ loa bên trong tai nghe.

Đọc nhanh thuật ngữ

Màng rung
Tấm mỏng rung qua lại để đẩy không khí, tạo ra sóng âm.
Cuộn dây (voice coil)
Cuộn dây đồng gắn vào màng. Có dòng điện chạy qua thì bị nam châm đẩy, kéo.
Neodymium
Loại nam châm mạnh mà nhỏ. Đây là vật liệu nam châm, không phải vật liệu màng.
Hz (dải tần)
Độ trầm, bổng của tiếng. Số nhỏ là tiếng trầm, số lớn là tiếng cao. Tai người nghe khoảng 20 Hz đến 20.000 Hz.
Độ nhạy
Cho cùng một lượng điện, tai nghe phát to bao nhiêu decibel (dB). Số càng cao càng dễ phát to.
THD+N
Tỷ lệ méo tiếng và nhiễu. Số càng nhỏ, tiếng phát ra càng giống bản gốc.
DSP
Bộ xử lý tín hiệu số: con chip chỉnh tiếng (cân bằng âm, chống ồn) trước khi gửi tới driver.

Driver tai nghe biến điện thành tiếng như thế nào?

Driver động hoạt động theo nguyên lý nam châm hút, đẩy. Một nam châm cố định tạo ra từ trường. Cuộn dây gắn ở mép màng rung nằm trong từ trường đó. Khi dòng điện âm thanh chạy qua cuộn dây, nó bị đẩy tới, kéo lui theo nhịp bài nhạc, kéo màng rung theo.

Đường đi của tiếng trong một driver động

1. Dòng điện
Tín hiệu nhạc dạng điện, lên xuống theo bài hát.
2. Cuộn dây
Có điện chạy qua, cuộn dây bị nam châm đẩy, kéo.
3. Màng rung
Gắn liền cuộn dây nên rung theo cùng nhịp.
4. Không khí
Lớp không khí nhỏ giữa màng và tai bị nén, giãn.
5. Màng nhĩ
Nhận dao động đó và não nghe thành tiếng nhạc.

Nguyên lý này giống hệt driver loa. Khác biệt nằm ở khoảng cách. Loa phải đẩy không khí của cả căn phòng tới tai bạn, còn driver tai nghe chỉ cần làm rung một khoảng không khí rất nhỏ ngay trước ống tai. Vì vậy, một màng rung đường kính chưa tới 1 cm vẫn đủ phát tiếng to và có trầm.

Có mấy loại driver tai nghe phổ biến?

Có bốn loại driver tai nghe chính: driver động, armature cân bằng, từ phẳng và tĩnh điện. Tai nghe dùng hai loại cùng lúc gọi là tai nghe lai (hybrid). Bảng dưới tóm tắt cách mỗi loại tạo tiếng và nơi thường gặp, dựa trên mục Headphones của Wikipedia.

Loại driverCách tạo tiếngThường gặp ởCần biết
Driver động (dynamic)Cuộn dây gắn màng, chuyển động trong từ trường nam châmHầu hết tai nghe, từ nhét tai tới chụp taiLoại phổ biến nhất; nam châm ferrite hoặc neodymium
Armature cân bằng (BA)Một thanh kim loại nhỏ dao động giữa nam châm, truyền rung sang màngTai nghe nhét tai, máy trợ thínhKhó tái tạo vùng dưới 20 Hz và trên 16 kHz
Từ phẳng (planar magnetic)Màng lớn có đường dây dẫn in sẵn, kẹp giữa hai hàng nam châmTai nghe chụp taiMàng to nên tai nghe thường lớn, nặng
Tĩnh điện (electrostatic)Màng nhựa tích điện dày vài micromet, treo giữa hai tấm kim loại đục lỗTai nghe chụp tai nghe tại chỗCần bộ cấp điện riêng, điện áp từ 100 V tới hơn 1.000 V
Tổng hợp từ mục Transducer technology trong bài Headphones trên Wikipedia tiếng Anh.

Tai nghe nhiều driver hoạt động ra sao?

Driver armature cân bằng nhỏ nên tai nghe nhét tai cao cấp có thể chứa vài chiếc cùng lúc. Một mạch chia tần (crossover) thụ động chia bài nhạc thành vùng trầm, trung, cao rồi giao mỗi vùng cho driver hợp nhất. Wikipedia nêu ví dụ một tai nghe kiểm âm nhét tai đặt làm riêng dùng 8 armature: 4 cho trầm, 2 cho trung, 2 cho cao. Có mẫu ghép thêm một driver động nhỏ để bù phần trầm.

Một driver và nhiều driver: tín hiệu được chia thế nào

Một driver động
Tín hiệu nhạc đi thẳng vào 1 driver, driver này phát cả trầm, trung, cao
Không có điểm chia tần, cách chỉnh nằm ở màng và khoang chứa
Nhiều armature (ví dụ 8 chiếc)
Tín hiệu nhạc vào mạch chia tần, rồi tách cho 4 armature trầm, 2 armature trung, 2 armature cao
Mỗi điểm chia là chỗ hai nhóm driver phải khớp nhau

Nhiều driver không tự động hay hơn một driver. Mỗi chỗ chia tần là một điểm hai driver cùng phát, nếu chỉnh không khớp thì tiếng ở vùng đó dễ bị dày lên hoặc hụt đi.

Tai nghe Devialet và B&O dùng loại driver nào?

Beoplay H95 và H100 dùng driver electro-dynamic (driver động) 40 mm. Beoplay EX, Eleven và Beo Grace ghi rõ nam châm neodymium. Devialet Gemini II dùng driver 10 mm độ nhạy cao, phủ titan, do Devialet tự thiết kế. Không mẫu nào trong số này công bố dùng armature cân bằng, từ phẳng hay tĩnh điện.

Kích thước driver tai nghe có quyết định chất âm không?

Không, kích thước chỉ là một yếu tố. Con số mm là đường kính màng rung. Màng to đẩy được nhiều không khí hơn ở cùng một biên độ rung, nhưng tai nghe chỉ cần làm rung khoảng không khí nhỏ trước ống tai. Độ kín của đệm tai hoặc nút tai, khoang chứa driver và cách hãng chỉnh tiếng ảnh hưởng không kém.

Bảng dưới xếp driver và dải tần công bố của các mẫu tai nghe đang bán, theo trang sản phẩm.

Mẫu tai ngheKiểu đeoDriver theo thông số hãngDải tần công bố
Devialet Gemini IINhét tai không dây10 mm, phủ titan5 - 20.000 Hz
Beoplay EXNhét tai không dây9,2 mm, nam châm neodymium20 - 20.000 Hz
Beoplay ElevenNhét tai không dây9,2 mm, nam châm neodymium20 - 22.000 Hz
Beo GraceNhét tai không dây12 mm titan, nam châm neodymium10 - 20.000 Hz (Bluetooth)
Beoplay H95Chụp tai không dây40 mm, driver động titan20 - 22.000 Hz
Beoplay H100Chụp tai không dây40 mm, driver động titan10 - 20.000 Hz; tới 40.000 Hz ở chế độ hi-res
Nguồn: trang sản phẩm từng mẫu trên loadevialet.vn, thông số do Devialet và Bang & Olufsen công bố.

Hai mẫu có điểm bắt đầu dải tần thấp nhất là Gemini II với driver 10 mm và H100 với driver 40 mm. Driver có đường kính chỉ bằng một phần tư vẫn được công bố xuống thấp hơn. Một lý do quan trọng là nút tai bịt kín ống tai: driver chỉ cần nén một thể tích không khí rất nhỏ, nên vẫn tạo được áp suất ở vùng trầm.

Cũng cần đọc dải tần một cách thận trọng. Con số này chỉ cho biết điểm đầu và điểm cuối. Nếu hãng không ghi kèm sai số (ví dụ ±3 dB), bạn không biết ở 5 Hz hay 10 Hz tiếng còn mạnh bao nhiêu. Dải tần là để tham khảo, không dùng để xếp hạng tai nghe nào trầm hơn.

Cặp tai nghe nhét tai B&O Beoplay EX màu đen viền xanh, nút tai silicon
Beoplay EX: mỗi bên tai chứa một driver 9,2 mm. Nút tai silicon bịt kín ống tai giúp driver nhỏ vẫn tạo được tiếng trầm.

Vật liệu màng driver nói lên điều gì?

Vật liệu màng ảnh hưởng tới độ cứng và độ nhẹ, hai yếu tố giúp màng rung đúng nhịp, ít méo. Màng lý tưởng vừa nhẹ để chuyển động nhanh, vừa cứng để không tự uốn cong khi rung mạnh. Wikipedia liệt kê các vật liệu màng thường gặp ở driver động: cellulose, polymer, carbon và giấy.

Titan là kim loại cứng mà nhẹ, nên được dùng ở nhiều driver cao cấp. H95, H100 và Beo Grace ghi driver titan; Gemini II dùng lớp phủ titan trên driver. Một lỗi đọc thông số hay gặp là hiểu “driver neodymium” thành màng làm bằng neodymium. Neodymium là vật liệu nam châm. Thông số “9,2 mm neodymium” của Beoplay EX nói về nam châm, hãng không ghi vật liệu màng.

Ba bộ phận của driver động và chữ trên thông số chỉ bộ phận nào

Nam châm
Tạo từ trường cố định. Chữ “neodymium”, “ferrite” trên thông số nói về phần này.
Cuộn dây
Nhận dòng điện nhạc, bị nam châm đẩy, kéo. Ít khi được ghi trên thông số.
Màng rung
Đẩy không khí thành tiếng. Chữ “titan”, “phủ titan”, “carbon” và con số mm nói về phần này.

Tai nghe không dây có phụ thuộc hết vào driver không?

Không. Với tai nghe không dây, driver là khâu cuối cùng của một chuỗi điện tử. Nhạc từ điện thoại được nén theo chuẩn Bluetooth như AAC hay aptX, rồi chip trong tai nghe giải mã, DSP chỉnh tiếng và chống ồn, bộ DAC (chip đổi tín hiệu số thành tín hiệu điện analog) và ampli tích hợp khuếch đại, sau cùng mới tới driver. Mỗi khâu đều để lại dấu ấn trên tiếng bạn nghe.

Chuỗi tín hiệu trong một tai nghe không dây

Điện thoại
Nén nhạc theo chuẩn Bluetooth (SBC, AAC, aptX).
Chip Bluetooth
Nhận và giải nén thành tín hiệu số.
DSP
Chỉnh cân bằng âm, chống ồn, chế độ nghe.
DAC và ampli
Đổi tín hiệu số sang analog rồi khuếch đại đủ mạnh.
Driver
Biến tín hiệu điện thành tiếng.

Driver giống nhau nhưng chip, DSP, ampli và cách chỉnh khác nhau thì tiếng vẫn khác nhau.

Hai chi tiết từ thông số hãng minh hoạ điều này. Beoplay H95 có cổng 3,5 mm, nhưng khi cắm dây tai nghe vẫn phải bật nguồn, hết pin thì không nghe được: tiếng vẫn đi qua mạch điện tử bên trong rồi mới tới driver. Beoplay H100 dùng cùng cỡ driver 40 mm nhưng mở dải tần lên 40.000 Hz ở chế độ hi-res, nghĩa là phần điện tử quyết định driver được dùng tới đâu.

Hãng cũng công bố chất lượng cả hệ thống chứ không riêng driver. Gemini II ghi độ méo và nhiễu THD+N dưới 0,1% đo ở 100 dB SPL, 1 kHz, và mức âm tối đa 120 dB SPL. Đây là con số đo ở đầu ra tai nghe, gồm cả ampli và driver.

Tai nghe chụp tai B&O Beoplay H100 nhìn chính diện, hai chụp tai bọc da màu nâu
Beoplay H100: mỗi chụp tai chứa một driver động titan 40 mm. Máy thiết kế dạng mô-đun, củ loa có thể được trung tâm dịch vụ của hãng thay khi hỏng.

Đọc thông số driver tai nghe thế nào cho đúng?

Đọc theo thứ tự từ cấu tạo tới con số đo, và luôn xem điều kiện đo đi kèm. Khi xem trang sản phẩm, đi lần lượt các bước sau:

  • Xem loại driver: động, armature cân bằng, từ phẳng hay tĩnh điện.
  • Xem đường kính, nhưng chỉ so giữa tai nghe cùng kiểu đeo.
  • Tách vật liệu màng (titan, carbon) khỏi vật liệu nam châm (neodymium).
  • Đọc dải tần kèm sai số dB nếu hãng có ghi.
  • Đọc độ nhạy kèm điều kiện đo: theo 1 mW hay theo mức tín hiệu số.
  • Đọc THD+N kèm mức âm lượng và tần số đo.

Bước độ nhạy là nơi dễ nhầm nhất. Beoplay EX ghi 108 dB ± 2 dB tại 1 kHz, 1 mW, còn Beoplay H100 ghi 103 dB SPL tại 1 kHz, -3 dB FS. Cách thứ nhất đo theo công suất điện đưa vào, cách thứ hai đo theo mức tín hiệu số. Vì vậy không thể kết luận EX to hơn H100 năm decibel.

Khung chọn: ưu tiên điều gì trước con số driver?

Câu 1: Đeo ở đâu là chính?
Tập luyện, di chuyển: nhét tai nhẹ, chống nước. Bay đường dài, làm việc lâu: chụp tai, pin dài.
Câu 2: Nút tai, đệm tai có vừa không?
Không kín thì tiếng trầm thất thoát, driver tốt mấy cũng hụt. Đeo thử trước khi xét thông số.
Câu 3: Điện thoại hỗ trợ chuẩn nào?
iPhone dùng AAC; nhiều máy Android có aptX. Tai nghe và điện thoại phải cùng chuẩn mới dùng được.

Sau ba câu đó, con số driver mới giúp phân biệt các lựa chọn còn lại. Bạn có thể xem trọn bộ tai nghe Bang & Olufsen để so kiểu đeo, driver và pin của từng mẫu trên cùng một trang.

Câu hỏi thường gặp

Driver tai nghe trên Windows 11 hay PC là gì?

Đó là phần mềm điều khiển giúp máy tính nhận và xuất tiếng ra tai nghe, không phải củ loa bên trong tai nghe. Tai nghe cắm cổng 3,5 mm dùng driver âm thanh của bo mạch máy tính; tai nghe USB hoặc Bluetooth dùng driver chung của Windows hoặc phần mềm riêng của hãng.

Driver 40 mm và 50 mm khác nhau thế nào?

Driver 50 mm có màng rộng hơn nên đẩy được nhiều không khí hơn ở cùng biên độ rung. Tuy vậy, độ kín của đệm tai, khoang chứa driver và cách hãng chỉnh tiếng tác động tới tiếng trầm không kém. Hai con số này không đủ để kết luận tai nghe nào hay hơn.

Có thay được driver tai nghe khi hỏng không?

Tuỳ mẫu. Phần lớn tai nghe nhét tai không dây được hàn kín, khó thay riêng driver. Beoplay H100 được Bang & Olufsen thiết kế dạng mô-đun: người dùng tự thay được đệm tai và lớp lót băng đầu, còn pin, củ loa và bo mạch do trung tâm dịch vụ của hãng thay.

Muốn nghe thử driver 10 mm của Gemini II và driver 40 mm của Beoplay trước khi chọn?

Đặt lịch nghe thử hoặc gọi, Zalo 0972 680 093

Nguồn tham khảo

  • Headphones - Wikipedia tiếng Anh (mục Transducer technology: driver động, tĩnh điện, từ phẳng, armature cân bằng; vật liệu màng và nam châm; ví dụ 8 armature)
  • Beoplay H100 - Bang & Olufsen (driver titan)
  • Get to know Devialet Gemini II - trung tâm hỗ trợ Devialet, và trang sản phẩm Gemini II trên devialet.com (driver 10 mm độ nhạy cao phủ titan, dải tần 5 Hz đến 20 kHz, THD+N, mức âm tối đa)
  • Trang sản phẩm Devialet Gemini II, Beoplay EX, Eleven, Beo Grace, H95 và H100 trên loadevialet.vn (đường kính driver, dải tần, độ nhạy, THD+N, cổng 3,5 mm, linh kiện thay được); thông số H100 đối chiếu thêm bảng thông số Bang & Olufsen do đại lý quốc tế đăng lại